Ukiuqtaqtumi Qauyihimanuarviat: Aqhaliat Kangiqhipkaidjutit Atautimiitut 5-mi
Aqhaliat Atautimiuyuni 5
POLAR Knowledge Canada Makpirgaaq | 2025
- X-kingutikut qunniaklugu Aput
Naunaiyaiyunik aputmik ikayutauyukhanik nalautakgutauvuktunik hila aalangukpaliayuk - Kingmaqtut nutaamik ihuilutimik: Kivgaluit maniraqmut tununngaanit Inuvikmi
- Nunap qiqumaniga ulrunigani takupkaiyuq igilraat hikumik
- Havaktut avaatanut takulutit havaktunik Kanatami Tunungani Tariumi Naunaiyaiyit Havakvik
© Tamna Atanikyuaq King mit Pirgumiyauvaktunik Kanatami, havakuivaktunik tamna Atanikyuak
unalu Atanguyauyuk Atanik talvani Polar Knowledge Canada, 2025
ISSN 2562-6078
Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyut Kanatami (POLAR) kavamatuqanit havakviuyut. Havaakhitauninga aturiagani hilaryuami nakurutauyunik Ukiuqtaqtumi ilituqhautinik. POLAR-kut havaaqaqtut pivaaliqtitaagani Kanataup qauyimanigit Ukiuqtaqtumik hakugikhivaaliriaganilu Kanatamiutanik hivuliqhuqniginik ukiuqtaqtumi naunaiyautinik nutauniqhaniklu atuqniginik.
Talvani ukiumi, Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami nalunairutauyuq qulini ukiuni hivumukpalianiganik ukiuqtaqtumi qauyimaniq ikayuqtuqniganiklu Ukiuqtaqtumi Nunaqyuaplu Ataani Ukiuqtaqtumi ilituqhaijutinik. Ilitariyauhimayuq qulini ukiuni aniguqnigani titirauyap UKIUQTAQTUMI UBLURIAQ takuyauluaqtuq, pijutiqaqtut inuujuhiriyavut hivunikhavulu, takupkaiyuq qulini ukiuni pivaalirutinik, havaqatiriigutinik, aktuqniganiklu ukiuqtaqtumi ilituqhaijutini.
UKIUQTAQTUMI Ubluriaq
Ilitaqhijut hanayauhimayuq 2016-mi qanuriniganik ilitaqhijutauyaagani timiuyumik.
UKIUQTAQTUMI ubluriaq titirauyaaq hanayauhimayuq titirauyaguaqhimayumit uqaujaq, iniqtiqtauvlunilu qaninuamik. Ilitaqhijut titirauyaariyauyuq takhihimayumit Wei Yew-mit.
Uqaujaq hivulliupluni.
Iniqtiqtauvlunilu.
Titirauyaaq qanninuatut iniqtigauyuq.
Ivitaat atuqtaujut.
Nunauyami nunaqyuap qula ataaniituqlu ilaliutihimayut.
Qaninuaq uviktitauyuq 23.5° -mik aadjikutaanik Nunaqyuap uviganigani.
Aqhaliat Havakvautinik Ilidjuhinik
- Aqhaliat Makpirgaak 2025
- Tuhaktijut Naunaiyaiyiluamit, Tuhaqtijut Ikhivautaulaktumit Tikimuaktitiyimilu, Katimayini Hivuliqhuqtit
- Ukiuqtaqtumi qauyimayauyut: ilaliutinigit naunaiyautit Nunaqaqaqtulu Qauyimayainik
- POLAR-kut Pivikhaqaqniga
- Ikayuqtuqniginik ilituqhautit Kanataup Ukiuqtaqtuani
- CHARS-kut natiata qanuriniga
POLAR Naunaiyaiyit
Unipkanik
- Uvani POLAR-kut katitiqtaini
- Qiniqhiayut aqayaknik Ualiqhiani Ukiuqtaqtumi
- Talvunga napaaqtulingmut: qauyihaiyut umingmait pitquhiinik
- Niqainnait=niqighaqattiarniq
- Ihivriuqhugu ihuaqniit nunallaarnit qiqumaviit niqighaqattiarniqmik
- Hivunighaptingnit Qauyihaiyighaqqut
- Nanihiutihimayait nakit tingmiat kailikpaktut
- Kuviviit BEAST
- Nunaqaqaakhimayut Qauyimayainik paungat Nunattiami
- POLARkut Ukiuktaktumi qauyimayiinit Ilitagihimayut
- Hivumuutjutait
ILIDJUHIKGIYUKHAINIK
-
X-kingutikut kuniaklugu apuut
Havaktut talvanga France-mit hilalikiyit havaktit talvaniikgakpaktunik taatkikhiutinik 8-nik talvanitutik havakhimakhutik talvani Ikaluktutiami naunaiyakhimaakhugu ilidjuhinik Tunungani aputanik. -
Nunaqyuap Ataani Ukiuqtaqtuq: Hivuraani ukiuqtaqtumi havaagiyavut
-
Kingmaqtut nutaamik ihuilutimik: Kivgaluit maniraqmut tununngaanit Inuvik
Naunaiyaiyit ilitukgivuliavuktunik nunani humi talvanilu Laurier Trail Valley Creek Naunaiyaiyit Havakviat talvanganit havakviuvuktuk 34-nik ukiunik. Atauhikmik hivituyumik ilitukgivuktugut alungukpaliayuk hila Kingait takungnakhivuliktunik nunamptingni. -
Nanuk Unipkaangit
Una qun’niarviujuq aadjiliukhimayunik qun’niagakhaknik 20-nik naitunik qun’niagakhanik piksaliukhimayunik aadjiliukhimayanik Inungnik Taimaniknitanik talvanikmiutanik Davis Strait-mi tariukgalukmi nanukaktuk nalautakgutauvaktunik ammigiyauyukhanik ikiklivaliayunik nanuikpaliayuklu havagiyauyukhunik munakhiyauyakhanik niqqitinik. - Uvani Makpiraaq Kaaliktaniituq
POLAR havaktut aihikpani nunani havakhautinik Aili Pedersen unalu Shannon Evetalegak havaktuk nalautakgutauyunik talvani aputanik ihiviuktauyuq talvani Kanatami Tunungani Tariumi Naunaiyaiyit Havakvik. Piksaliukhimayuk.
Tuhaktijut Naunaiyaiyiluamit
Quviahuktuga uqaqariagani una aadjikutaqagituq ilagiyaa Aqhaliat, takuupkailuaqtuq ilaginik ilituqhautinik Nunaqaqaqtulu Qauyimayainik ikayuqtauyunik Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami (UKIUQTAQTUMI).
Taijuhiq aqhaliat Inuinaqtut uqauhiq aqhalianik. Aqhaliat takuukhauyut nunaqyaup qaagani ataanilu. Una pijutauyuq aalaganiginik uqautauyuq uvani aadjikutaqagitumi taiguakhami, takuupkaiyuq ilituqhautinik nutauniqhaniklu atuqniginik Ukiuqtaqtumi Nunaqyaup Atanilu.
Puriyaptikni, malruk UKIUQTAQTUMI maniqami ilituqhaiyik Météo-France-mit ilituqhaiyinit apunmik. Taiguaqtakhaqni uvani unipkami, ikayuqtiriit ilituqhaiyulu apunmik piksuliiqhugu. Météo-France-kut ajikutaa hilaqyuami timiuyumik tikihimayuq Kanatamiuni Qutiktumi Ilitukhaivikmi Havakvianut (CHARS) ilitpaaliriagani qanuq Ukiuqtaqtumi aput aktuqniqaqniganik nunaqyuami hilagiyaanik. Nakuuqpiaqtuq ajikutaani atauhik ikayuqtiriigutini ukua Ukiuqtaqtumi Qauyimayainik Kanatami atuqtaat ilituqhaiyilu ilituqhaivaktulu timiuyunit humiliqaa Kanatami Hilaqyuamilu.
Iluani, nanihiniaqtutit ukuniga havaanik hivuliqhuqtainik POLAR-kuni ilituqhaiyutini naunaiyaiyinit, naunaiyautilu nunap qiqumaniganik, tuktulu niqigiyainik naunivaluknik, kumaknik, qilagiyaatalu. Taiguaqniaqtutilu ilaginik inuknik, ilihaqvikyuanik, kumaknik, ahiiniklu ilituqhaiviknik timiuyunik ikayuqtigiliqtaptiknik havaaqaqtiluta nutauniqhanik ilituqhautinik qauyivaaliriaptikni ukiuqtaqtumi nunanik. Ihivriuqhiyut aqayanik, umayunuani utuqaqni hikuni, tikitpaktunik tikmianik, umikmaknik, nunangiyauyuni quakhiiviknik, paungani, amigaituniklu.
Uvani taiguakhami, aliahuktugut uqauhiriyaagani qanuriniganik POLAR-kut atuqhimayuni qulini ukiuni pivalianiganiklu CHARS-kut. Aliahuktugut inikhimayainik ublumimut, ilauniriyaqulu atulaaliriagani aalatqiit ilituqhautit humiliqaa Kanatamiut Ukiuqtaqtuani ahianilu.
Ihivriuquyagit uumiga Aqhaliat -mit qauyivaaliriaqni aqliknaqtunik ilituqhautinik POLAR-kut ikayuqtuutaanik avatqumayuni hivuliqni qulini ukiuni.
____________
David Hik, PhD
Naunaiyaiyiluaq Tuklialu Ikhivautaliup, Ilituqhautini
Ukiuqtaqtumi Aqhaliat hanahimayait hilataani CHARS-kut (takulugu makpiqniga 17)
Tuhaqtijut Ikhivautaulaktumit Tikimuaktitiyimilu
Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kantami quviahutiqaqtut qulini ukiuni aniguqniganik June-mi. Quviahuktugut itqalagiagani una tikitauyuq uminga ajikutaqagitumik ilagiyani Aqhaliat.
Taimai, Aqhaliat -mi unipkariyaqut ihumagiyaqaqtuq Ukiuqtaqtumi ilituqhautinik kihiani titiraqhimayuq ilihatiaqhimayunit. Una agitqiyamik piyutiqarumayaqut aliagiyauyaagani. Talvuna tauguakhaliuqaqut, piksaqaqhuni unipkaniklu, qulini itqaumanigani titiraami. Qanuq ihuatqiyauva takupkariagani Kanatamiuni Qutiktumi Ilituqhaivikmik Havakviuyumik atuqtilugulu POLAR-kut unipkaagit tamainit Kanatamiunit taiguriagani?
Atuqhimayuni qulini ukiuni, POLAR-kut ikayuqhimayut aalatqiinik ilituqhautinik havaani havaariyauyunik naunaiyaiyinit Qauyimayauyuniklu Tigumiaqtinit humiliqaa Kanatami nunaqyuamilu. Ukua ilituqhaiyit havaagit pivaalirutauyuq qauyimayauyunik ukiuqtaqtumi nunani. Quviahuktugut POLAR-kut maniknik ajikutainiklu ikayuutainik pivaalirutauyaagani uumiga havaamik.
Qaffiuyunaqhiyut havaat ilauyut hamani. Ila ikituugitkaluaqtilugit ilituqhautit aulaniqatiaqtut unipkaat takuyautiariagani, pihimayugut titiraanik takupkaiyunik aalatqiinik ilituqhautinik havaariyauyunik Kanataup Ukiuqtaqtuani. Qauyimayugut piqaqniganik amihunik havaakhanik huli, POLAR-kut quviahuktut ilauyaamikni atuqhimaaqtuni hivunikhamilu ukiuqtatumi ilituqhautini.
Ukunani makpiqnigini, takuniaqtutit ilaginik aqliknaqtunik ilituqhautinik – nutaanik pigiarutauyunik, nutauniqhanik, naunaiyautinik, ukiuqtaqtumi qauyimayauyunik – atuqtut Kanataup Ukiuqtaqtuani Nunaqyuaplu Ataani Ukiuqtaqtuani.
Aliahugit taiguariami ukuniga uvani ilagiyauyumi Aqhaliat-mi.
____________
Suzanne (Sue) Kerr, CPA, CGA
Ikhivautaulaktuq Tukimuaktitiyilu
Katimayini Hivuliqhuqtit
Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami Katimayini Hivuliqhuqtit havaaqaqtut amiriyaagani Havakviuyuq. Ilagiyait tikuaqtauhimayut akitaqutautikut tikuaqtauvlutiklu Kuin Kivgaktigiyaanit piyutigivlugit atuqhimayait, qauyimanigit qanuqlu ikayuqtuqniaqmaga POLAR-kut havaakhitaunigini.
Ikhivautalik – Janet King, PhD

Tukliuyuq ikhivautalik – David R. Moore, PEng

Ilauyuq – Karen Barnes, PhD

Ilauyuq – Maribeth S. Murray, PhD

Ilauyuq – David H. Turpin, CM, PhD, LLD, DSc, FRSC

Ilauyuq – Clive Tesar

Ilauyuq – Michelle Gillis

Ukiuqtaqtumi qauyimayauyut: ilaliutinigit naunaiyautit Nunaqaqaqtulu Qauyimayainik
Iniknik quliliqiyuq igilraaqnitut.
“Uvagut [Kanatamiutauyugut] ihumagiyaqaqtugut uvaptiknik Ukiuqtaqtuqmiutanik Ukiuqtaqtumilu nunaqyuaguvluta talva qauyimanahuaqpaktugut qanurilivaleaniganik Ukiuqtaqtumi inugiyaini avatauyumilu,” uqaqtuq Whit Fraser, Ikhivautauyuq Kanatamiuni Ukiuqtaqtumi Kamisiuyumi 1991-mit 1999-mut. “Ihuaqhariagani naunaiyautini ihumagiyauyut aginiqhauliqtut ublumi, talvani, talvagaanit Kavamat Kanatami hatqiqhikmata Ukiuqtaqtumi Kamisiuyumik.”
Nunaqyuap hilagiya aalaguqtuq takunaqhivluni Ukiuqtaqtumi Kamisiuyuq hatqiqniganit 1991-mi ihumakhakhiuqtitaagani kavamatuqait ukiuqtaqtumi havaanik. Atulihaaqtilugut ukiut 2000-mit, Ukiuqtaqtuq uunaqhimayuq kayumitqiyamik nunaqyuami atuqtauyumit. Una angiyunik aktuqniqaqtut ukiuqtaqtumi inuknik.
Whit uqaqtut Ukiuqtaqtumi Kamisiuyuq ihumalutiqaqmat ihuaqhakniganik iliguinaunigani ukua ilihaqviknit naunaiyaiyit igilraalu qauyimayainik Ukiuqtaqtumiut. Kagiqhimanaqtuq Ukiuqtaqtup aalaguqnigit hatqiqhijutaukmata atuqtakhamik havaqatiriigutikhamik ilituqhautini ukunanga naunaiyautinit inuknilu atuqhimayunik aalaguqniganik inmigut.
Whit itqaipkaiyuq Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami (POLAR) hatqiqhimayuq 2015-mi, atauhik havaarilrarumayat umiktiriagani ilaguinaunigani naunaiyautini ilituqhautit Nunaqaqaqtulu Qauyimayainik, ikayuqtuiyut Ukiuqtaqtumi ilituqhautinik havaaniklu.
POLAR-kut hatqiqititauhimayuq Kanatamiuni Qutiktumi Ilituqhainiqmi Maligaqyuamit, atuliqhimayumik June 1-mi 2025-mi. POLAR-kut ilaliutipkaqtait ihuaqutit qauyimayainiklu Kanatamiuni Ukiuqtaqtumi Kamisiuyup hivuanilu Naunaiyautit Nutauniqhaniklu havaat uvani Nunaqaqaqtut Havaagini Ukiuqtaqtumilu Pivaliajutinik Kantami (taja Kuin Nunaqaqaqtulu Havauhiinik Ukiuqtaqtumilu Havaanik Kanatami), atautimiuliqhutik timiuyumi.
POLAR-kut hatqiqhimayuq turaaqtakviuluariagani naunaiyautinik ukiuqtaqtumi ilituqhautini, hivuliqhuriagani Ukiuqtaqtumi ihumagiyauyunik, aulapkaqlugulu Kanatamiuni Qutiktumi Ilituqhaiyutinik Havakviuyumik. Havaakhitauyuq atuqtitpaaliriagani pivalianiganik tuniuqhakpalialugilu qauyimayauyut ukiuqtaqtumi nunani, Ukiuqtaqtumi Nunaqyuavlu Ataani Ukiuqtaqtuani. Qauyivaaliriagani ihuaqhivaaliriagani avatauyumik munarijutinik, manikhakhiurutinik atuqtakhanik, inuujuhiuyuniklu Kanatami Ukiuqtaqtumi inugiyait pijutigiluaqtait Havakviuyup.
Andrew Applejohn, POLAR-kut Tukimuaktitiyia Havaani, agiqatigiya Whit una Ukiuqtaqtumi ilituqhainiq ilaliutipkaiyariaqaqtuq Qablunaat naunaiyautainik Nunaqaqaqtulu Qauyimayainik.
“Amigaituni, Ukiuqtaqtuq Kanatami atuqtaukhaqtuq naunaiyaiviuluni ahiqpaniiniganit. Ukiuqtaqtumilu Kanatamiut, ahiqpaniiluaqtut nunagiyauyuni, ilituqhaqtaukpiaqtuq, qanurinigilu ukua ilituqhautit nakurutauvalaaginmata tuhaqtitaugitutikluniit inuknut ilituqhaktauyunut,” uqaqtuq Andrew. “Havakviuyumi, ihumayuga POLAR-kut pivikhaqaqtut aalaguriagani una qanuriniga, ikayuqturiaganiluniit aalaguriagani qanuriniga. Ikayuriagani tuhaqtilugit ilituqhaiyit, ahianit Ukiuqtaqtup, piyariaqaqtaanik havaaqariagani pijutiqaqtunik, atuinaqtukhanik, hivituyumik havaqatiriigutinik inukni kivgaqtuqtamikni.”
Richard Boudreault, PhD, tikuaqtauyuq Ikhivautauyaagani Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami Katimayiini Hivuliqhuktini July-mi 2015-mi. Richard takuupkaiyuq hivuani akhurutauyunik POLAR-kunit, itqaivluni pivaliajutait aturiaqaqniginik kitumiliqa nutaami timiuyumi. Aalaguqniga kavamat ikituni tatqiqhiutini kiguani POLAR-kut hatqiqniganit kayumiirutiyut ilaginik havauhiqnik, katimayit havakhimaaraluaqtilugit pitquhiuyunik, havauhiuyunik havaamilu upalugaiyautimik ihumagivlugu agiklivalianikhaanik nutauniqhaq hanatiaqhimayuq ilituqhautinik havakvikhaq Ukiuqtaqtumi.
“Ilalu, piyariaqaqhimayugut Nunaqaqaqtut Qauyimayait ihumagiyautiariaqaqnignik hulijutiptikni, uqaqtut Richard. “Sainiqhihimayugut agiqatiriigunmik agiqatigiya atanguyapta agiqtauvlunilu ITK-kunit [Inuit Tapiriit Kanatami]. Takupkaiyuq hivumut aulavalianiriyaptiknik upijutiqaqhutalu tukhiqtainik Ukiuqtaqtumi nunagiyauyunit qanuq ilituqhainik havauhirilaaqmagaa Ukuiqtaqtumi.” Ilagiarutigiya, “Uvamnili, agiyuq una pigiarutauyuq inikniga piyumahimagapku hivuliqmi ubluanit.”
Jason Tologanak, POLAR-kuni Hivuliqhuqtit Qauyimayauyunik Munarijutinik Upijutiniklu, angiqhimayuq pivalianiga qauyimaniq Ukiuqtaqtumi nakuuniqhanik piyauvaktut havaqatiriikniqmit tamainit ilauyunit.
“Piumayugut ilituqhautituat utiqpalianiginik nunagiyauyumut, kihiani ilituqhaut una nunagiyauyunit Ukiuqtaqtumiunilu atuqniqatiaqniganik nakurutauniganiklu,” uqaqtuq Jason. Itqaiyuq POLAR-kut piyumayut uumiga pivalialutik havaqatiriigutinik ikayuqtiriigiagani havaarilugilu tamainit piyumayauyunik.
“Katipkaqtavut ilihaqtut, ilihaqpaaliqviknilu, atautimut. Katipkaktavut ilituqhaiyit ayugitulu atautimut. Katipkaiyugulu nunagiyauyuni hivuliqhuqtit nunagiyauyumilu qauyimayauyunik tigumiaqtit takuhimayunik inmik ukuniga aalaguqniginik nanminik inuujuhiqmikni, angunahuaqtilu naniriaqtuqtilu timigiyait, nunanilu ihumagiyauyunik inuknilu. Akhuuqtugulu nanihiyaaptikni qanuq igilraat qauyimayait atuqtautiaqniginik ajikiiktumik ilitariyauniginit naunaiyautit qavlunaanit.”
Amigainaqhat havaat POLAR-kut ikayutait ilagiyauyut nunagiyauyuni ukua ilituqhautit atuqtaunigini. Ajikutaa uuma una CINUK-mik hulijut, Kanatami-Inuit Nunangat-Kuinlu Nunagiya Ukiuqtaqtumi Ilituqhautmik Havaamik 2021-mit 2025-mut. Una ilaqaqtuq hakugiktunik inuit ilauniginik katijutauyuq UK-kunik, Kanatamiunit Inuillu tilituqhaiyiinik havaqatiriigiagani ilituqhautini atuqniqaqtunik Inuit Nunangat-mi nunagiyauyuni.
POLAR-kut nalugitut havaariyaagani ilituqhaut ikayuqtiriiklutik tamainit ilauyunit ihumaqhuutiqaqtuniklu pijutauyuq kagiqhinatiaqtumik, iluingaumayunik ilituqhautinik hivunikhijutikhalu atuqniqaqtut Ukiuqtaqtumiunit, tamainilu Kanatamiutanit.
POLAR-kut Pivikhaqaqniga
Tattiarnaqturmi 17-mi 2007-mi – Qavamatuqani Ataniqpak Stephen Harper tuhaqtitiyut upalugaiyautinik iniqhiyaagani hilaqyuamitut Ukiuqtaqtumi ilituqhautinik havakvik.
Ijjirurviami 2009-mi – Iqaluktuuttiaq, Qauyuituq, Mitimataliklu ikikligiaqtauyut inigiyaulaaqtunik nutaamit ilituqhaivikmit iglumit.
Niqiliqivik 24-mi 2010-mi – Iqaluktuuttiaq tikuaqtauyuq inigiyauyaagani Kanatamiut Qutiktumi Ukiuqtaqtumi ilituqhaivik havakvikmit (CHARS).
Niqiliqivik 13-mi 2012-mi – Kavamat tuhaqtitiyut 188-miliatala avatqumayunik siksit ukiut atuqtukhat CHARS-mi unalu 142.4-miliatala hanayaunigani, piqutinik, aulaqtiriarutikhaniklu akituniginik; 46.2-miliatala naunaiyautini nutauniqhaniklu ilituqhautini havaami.
Apitilirvikmi 2012-mi – EVOQ-kuni igluliugakhaliuqti Alain Fournier katimaqatiqaqtuq Iqaluktuutiami Iniqniuyunik, CHARS-kut kamitiuyuq, nunagiyauyuni ikayuqtiriit, Nunavunmi Paqyaiyaiyit Kamisiuyuq, ilauyulu inuknit uqaqatiriigiagani igluqpijutikhanik upalugaiyautinik.
Niqiliqivik 23-mi 2014-mi – Kavamatuqani Ataniqpak Stephen Harper ilauhimayuq nunamik makpiqtiriqmata aliahunmi aulaqtiriagani hanayaunikhaa CHARS-kut.
Tattiarnaqtuq 23-mi 2014-mi – CHARS Maligaqyuaq uqautaulraaq Kanataup Maligaliuqvikyuagani iniqhiyaagani nutaamik Kanatami ilituqhaivilikiyit timiuyumik, ilaliutivlugu Kanatamiuni Ukiuqtaqtumi Kamisiuyuq Ukiuqtaqtumilu Naunaiyaiyit Nunauniqhaliqiyilu Havakviuyuq ukunani Kuin Nunaqaqaqtulu Havauhiinik Ukiuqtaqtumilu Havauhiqnik Kanatami (hivuani Nunaqaqaqtut Havauhiinik Ukiuqtaqtumilu Pivalianikut Kanatami).
Imaruqtivia 2015-mi – CHARS Maligaqyuaq atuliqhimayuq Ukiuqtaqtumilu Qauyimayauyunik Kanatami hatqiqtauyuq munariagani ilitiqhaivik havakvik qitianiiluaqlunilu ukiuqtaqtumi ilituqhautinit.
Ukiakhami 2015-mi – POLAR-kut hivuniqhijutiliqijutinik katimapkaiyut ilauyunik, kavamatuqani havakviuyunik, Nunaqaqaqtunit Inuknik, Kanatamiunilu hilaqyuamilu ilituqhaiyinik timiuyunik ukuniga naunaiyautinik havaqatiriigutinik Ukiuqtaqtumi Nunaqyuaplu Ataaani Ukiuqtaqtuani.
Niqiliqivik 21-mi 2019-mi – Qupakhanuamik kipluiyut aliahuunmik kivyaluivlutik nalunairutauyuq ilitariyauniganik akmaqniganik CHARS-kut.
Imaruqtivia 7-mi 2023-mi – Munariliqtauniganik CHARS-kut piqutait nutauyuq POLAR-kunut Atanguyamit katimayiqyuanit.
Taaqhivalirvia 17-mi 2023-mi – CHARS-kut ukiuqtaqtumiuluaqtumik Kanatamiuni havakviuyumik piyagani Qivliqtumik qutiknigani LEED-mi ilitaqhijutauyumik (Hivuliqhuut Aulaqutini Avatauyumilu Qanuriniganik hanayaunigani).
Tattiarnaqtuqmi 2023-mi – CIRNAC-kut, POLAR-kut, PSPC-kulu aituqtauyut Nakuuniqhanik Upipkaijutinik Ikayuqtiqaqniginiklu Nunaqaqaqtunik Inuknik Aituuhiamik Real Property-kut Havakvianit Kanatami CHARS-kut havaqatiriikniginit igluup qanuriniganik havaami.
Upluqtuhinia 9-mi 2025-mi – POLAR-kut akmaiyut titiraqvikhamik Whitehorse-mi.
Imaruqtivia 1-mi 2025-mi – Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami quviahuutiqaqtut qulini aniguqnigani ukiuni.
Ikayuqtuqniginik ilituqhautit Kanataup Ukiuqtaqtuani
Haniliriiktut kanuyat pigahunik nuvuqaqtut hilataani iliyauhimayut igluluap ihuaqhaqhimayut quliriikhutik kaimaluaqhutik ajikutaanik aputit igluliurutauyunit.
Iluani itiqtiriaqviup, Inuit hanauyaqhimaya agunmik qiyukmik tigumiaqtumik maliktauyuq qaguqtamik uyaqamik nanuguamit. Avataani hanauyaap, hikuliaq haniraa maniiyaqniqaqtuq tikmijanik, tulugaqyuanik, agiyuqyuamilu uukpikmik, inukmiklu tigumiaqtumik hulunik talvuga katimavikmut. Hanirait tungaviqaqtut qiyuknit nalariaguyunik, takiniqaqtut malruknik natiknik qunmut.
Qaguqpalaagituq natiq ilaaqtuqhimayut piksanik tuktunik, nattiqnik, qilaluganik, qinmiqnik uniaqtunik aaliakni, agunahuaqtunik unaanut, qilaujaqtuniklu. Ajikutaqagituq natiq pihimayuq piqaqniganik igilraat Inuit inuujuhiinik.
Ukuagugitut nahuriniaqtatit ilituqhaivikmi havakvikmi. Nalunairutauyuq inigiyauyumik ilituqhaut ilaliutiniganik Qavlunaat naunaiyautainik igilraalu Inuit qauyimayainik. Tuyuqmitiarit Kanatamiuni Qutiktumi Ilituqhaivikmik Havakviuyumik.
Qauyimayauyunik Uqaqatiriikviuyuq
Katimaviuluaqtuq CHARS-kuni turaaqviuyuq titiraqviknut ilihaiviuyuniklu naunaiyaiviuyumi
Piksaliuga: Alex Fradkin
“Kavamagiyaqut hananiaqtut hilaqyuamit atuqtaulaaqtumik Ukiuqtaqtumi Ilituqhaiviuyumik havakviuyumi nakurutauniaqtumik Ukiuqtaqtumi ihumagiyauyuni, avatauyuqlu naunaiyaqniganik ihuaqutilu pivalianiginik. Una havakviuyuq hanayauneaktuq Kanatamiutanit, Kanataup Ukiuqtaqtuani, talvaniiniaqtuqlu kivgaqturiagani hilaqyuaq.”
— Kuin Kivgaktuqtia, Ihumagiyautiaqtuq Michaëlle Jean, 2007-mi Uqauhiq Ikhivautaqyuamit.
Iniqaqtuq hilatinuagani hamliuyup Iqaluktutiap, Kivaliqhiani Nunavut, Kanatamiuni Qutiktumik Ilituqhaivik Havakviuyuq atiqtautiaqtuq. Iqaluktuutiaq, Inuinaqtut taijuhiq Ikaluktuutiamik, tukiqaqtuq “nakuuyuq iqalukhiuqvik”-mik. Una takuukhautiaqtuq havakviup nainaqtumik titirauhianik, CHARS-mik. (Char) Iqalukpik niglaumayumik immaqmiutaq iqaluk naniyauyuq nunagiyauyumi immaqni, tahiqnilu kuukanilu humiliqaa Ukiuqtaqtumi hivuraanilu. Qitianiituq nunani CHARS-kut ilituqhaijutit havaariyauniginik.
CHARS-kut talvani nunaqaqtunik ilituqhaiyinik havaaqaqtunik atauhiqmi POLAR-kut pigahuni ilituqhautinik havaagini: Nunamiutavaluit Naunaiyaqnigini, Atauhiq Aaniaqnaitumi, Halumayuniklu Aulaqutinik Nutauniqhaliqijutiniklu. Taiguaqhimaarit POLAR-kut Ilituqhautini Naunaiyaiyit tikitakhani makpiqnigini.
Tikmiamit takukhauyuq CHARS-guyuq hanayauniganik 2017-mi. Iliqaqviuyuq ilaqaqtut Ilituqhaiviluamik Iglumik tugaani; Maniqami Hanavikmik Iglumik taliqpiani; pigahuniklu hilaliriit igluut tunungata haumikhiani, haniani qilainaqtuurutinit aalirauyap.
Malguknik natilik Ilituqhaiviluaq Igluqpak 4,855 skui miitaguyuq inikhamik naunaiyautinik ilituqhainiqmi qauyimayauyuniklu uqaqatiriikviuyumi. Igluqpat naunaiyaiviqaqtut, titiraqviknik, igluanik ayuiqhavikhanik, amigaitunilu atuqtakhamik inikhamik ikayuqtiriiklutik ilihaqvikhamik nunagiyauyumilu upipkaivikhamik.
“Naunaiyaiyaagani Ukiuqtaqtumi akhuuqnaqtut amigaituni. Kihiani CHARS-kut atuqtitiyut ilituqhaiyinik hiniktaqvikhaqariagani, naunaiyaiviknik piqutiniklu, maniqami piqutinik 4-uilanik sikiituniklu,katimavikhamiklu, ayuqnaitqiyauyaagani inukni naunaiyaiyaagani. Ilituqhaiviqariami pijutauyuq katipkariagani ilituqhaiyit, timiuyut, Ukiuqtaqtumiutalu atautimi.” – Emily Koide, POLAR-kuni Ataniuyuq Ilituhautini Havaani.
CHARS-kut malruknik naunaiyaiviqaqtut ilituqhariagani naunaiyagakhat. POLAR-kuni havaktut Jason Maas, Arina Nikoleava-lu havaktuk havaami ilituqhaivikmi.
Ihivriuqhiviuyuq, ilaqaqtuq alruyaqtuqtumik agikliriarutimik, atuqtauyuq ilituqhaiyinit ihuaqhunilu ilihaiyaagani naunaiyautinik qauyipkaklugilu ilihaqtut naunaiyaijutinik.
“Atauhik amihuni initakhani ihuaqhaqhugu naunaiyaivik ilituqhaiyit qaiyaagani talvuga qanuriliuqvigiyaagani hivuraanulu utiqlutik ikiniqhanik naunaiyagakhanik ayuqnaitpat. Ilalu, ilagit nautiatut immaqniklu naunaiyagakhat, aulaktuqniitut.”-Nicholas Nantel-Fortier, PhD, Naunaiyaivikmi Ataniuyuq.
“Atauhik angiyuq ilituqhautimi CHARS-kut ilituqhaihimayut uumayuvaluknik aalatqiinik Ukiuqtaqtumi, atuqhutik DNA-mik pijutiqaqhutik tutquqtiriyaagani humigaaqniginik taja uumayuvaluit. Una naunaiyautiqatiaqtuq tuutqumavik amirijutauniaqtuq uumayuvaluit aalaguqpalianiginik atuqtauyut Iqaluktuutiami himiluliqaa Ukiuqtaqtumi.” Ian Hogg, PhD, POLAR-kuni Ilituqhaiyiluaq Naunaiyautini
Humigaaqniginik launaiyaivik talva ilituqhaiyit, Spencer Monckton-tut, PhD, ilihaqvikyuamit Guelph-mi, ahivailaaqtut DNA-nik RNA-niklu uumayunit naunaiyagakhanit.
Piksaliuqta: Alex Fradkin
Umayuliqiyit pilaklutik naunaiyailaaqtut angiyunik umayunik, umikmaktut, tuquhimayunik naunaiyaivikmi. Angiyut ukuat kiviktaulu naunainaivikmut turaagayuq kivilaaqtuq qilalugaqmik igluamut naunaiyaqtauyaagani.
Piksaliuqta: Pierre Poirier, Kanatamiuni Tutquumavik Nunamiutanik malruknik angiyunik
Anuqhaaqtuknik igluaqnik Tuyuqmipkaiviuyuknik katimaviuyaagani, nunagiyauyunit katimaviuyaagani, qauyimayauyuniklu uqaqatiriigutiqariagani. Inuit uqaqvigiani hulijutini, ilituqhaiyit uqauhiqaqpaktut havaamiknik, nunagiyauyunilu ilauyut apiqutiqalaaqtut tuhaqtitilutiklu ihumagiyamiknik.
Caption: Aaliuyumi, nutaqat tautuktut immaqmi uumayunik Iqaluktuutiami immariyainit Kanatamiuni Nunamiutaliqiyi uqaqtilugu ilagiyaini September-mi 2022-mi.
1,655-sikui miitamik Maniqami Hanavik Igluqpak, inikhaqaqtitiyuq, iglunik, piqutiniklu ikayuqturiagani ilituqhaiyit maniqami havaamikni. Hannaviqaqtuq, makaniuplu igluagani, hiqqutini tutqumavikmik, puuvyautikhanik niuviqvik, ihuaqhaivikhaq, niglaumayuq tutqumavik, uunavyaktuq tutqumavik, titiraqviit, ayuiqhavik igluaq. Ilituqhaiyit atulaaqtulu tamaini nunani aularutinik (ATV-nik), sikiitunik, takmaarutiktanik piqutinik, aaniqtuqaqat munaqhijutit, itiniqmilu puuvyautinik.
“Pivikhaqariagani uumiga havakvikhamik Kanataup Qutiktuani atuqtuq ikayuqturiagani naunaiyaiyit nunagiyauyulu, hakugikhipkaivaliahimaaqtut Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik ilituqhautinik atuqniqaqtunik Kanatamiutani – nunagiyauyumi, ukiuqtaqtuni, hilaqyuamiluniit – talva havaakhitauniga.”
—Janet King, PhD, Ikhivautalik, Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami Katimayit Hivuliqhuqtini.
POLAR-kut Maniqami nutauniqhaliqiyit Shannon Evetalegak Layla Arnaquq-lu
“Ikayuqpaktuk ilituqhaiyinik maniqami ikayuqhugilu havaamikni piyumakpata. Ukiumi, aularutivaktavut sikiitukut kalivlutalu aaliakkut agyariagani piqutigiyait. Auyami, aularutivaktavut 4-huilanut akhaluutinuanuluniit.” —Layla Arnaquq, POLAR-kuni Maniqami Nutauniqhaliqiyi
Pulaaqtut ilituqhaiyit hiniktalaaqtut CHARS-kuni igluqpaqaqvikmi uiguliriini. Atuni malruknik natiqaqtut igluqpait (taliqpiani anurituutip) hitamanik igluaqaqtut hiniktaqvikhat.
“Kinaliqaa qaiyumayuq ilituhaiyaamini hamani – Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami havaktut, nanminik havaktivut naunaiyaiyit, nunaqyuami naunaiyaiyit, ilituqhaiyit NGO-kuni, ilihaqpaaliqvikniluniit hilaqyuamiluniit timiuyunit – ikayuqpaktavut naunaipkutinik katitiriyaagani. Talva, maniqiariaqaqata katitiriyaamikni naunaiyagakhanik – hunaliqaa ihumagiyaqaqtamiknik hulijutini – piqutiqaqtugut maniqamilu nutauniqhaliqiyinik ikayuqtuiyukhanik piyaagani.”
—Scott Johnson, POLAR-kuni Ataniuyuq Maniqami Havauhiuyuni.
CHARS-kut natiata qanuriniga
Tuyuqmitiariti CHARS-kunut, hilaqyuami piniqniqaqtuq ilituqhaivik iglu Kanataup Ukiuqtaqtuani. Una inikhaq tuyuqmipkaiyuq naunaiyaiyinik Qauyimayauyunilu Tigumiaqtunik humiliqaa Kanatamit hilaqyuamilu ilituhaiyaagani.
Amigainiqhat ilituqhaiviit naunaiyaiviit tuklianiitut natiani Ilituqhaiviluap Igluqpaup
Ilituqhaiviluaq Igluqpak: Qauyimayauyunik Uqaqatiriikvik, Kukiuvik, Itigiaqtuqvik, Naunaiyautinik Katitiqtauhimayut, Ilihaivik naunaiyaivik, Niglaumayuq naunaiyaivik, Halumayuq Naunaiyaivik, Tititraqvikmi Hannaviuyuq, Niglaumayut Igluat, Iliuraivilakhaq Inikhaq, Maniqiaqniat Uhiliqhiviat, Tuqujutauyunik Naunaiyaivik, Agiklitiqhivik Inikhaq
Maniqami Hannavik Igluqpak: Hannavik Akhalutiqaqvik, Qiyuknik Hanavik, Piqutinik Tutqumavik, Nunainaqaqvik Igluaq, Puuvyaqtut Piqutaini, Naunaiyaivik, Aulaqtitakhanik Ihuaqhaivik.
Ukiuqtaqtumi Aqhaliaq
Titirauyaqti Wei Yew titirauyaqta pingahunit avatikniganit hanauyaaq iniqaqtuq paagani CHARS-kut tuyuqmipkatiariagani pulaaqtut. Taiyauyuq Ukiuqtaqtumi Aqhaliaq-mik, iliyauhimayuq hanahimayuq kanuyamit hilataa iliuraiviuhimayuq alumanikmik tuqhuat ihumagitiariagani igilraat Inuit Qitiqmiunit nunamit hanavaktunik hannalrutinik, ulunik naulaniklu, kanuyamit. Pijutiqaqtuq ihuaqhaqhimayumik nautianuamik, Kanataup ilitaqhiyauniga, nalunairiagani Kanatamit nunagiyauniganik Ukiuqtaqtuq. Havitaunigit tuuqhuat, atuni piqaqtut QAUMAYUNIK quliqnik, ij
ihuaqhiguaqtut numiqniginik Ukiuqtaqtumi Aqhaliat (aqhaliat).
Nunap qiqumaniga ulrunigani takupkaiyuq igilraat hikumik
Stéphanie Coulombe, PhD
POLAR-kuni Ilituahautini Naunaiyaiyi – Naunaiyautinik Nutauniqhaniklu Havaani Ikayuqtiriit
Ilituqhautini ayugituq: nunap qiqumaniganik nunamilu auvalianiginik
2009-mi, ilituqhaitilugit uyaqaniitunik napaqtuqaraluaqnigani Bylot Island-mi, Nunavumi, ilituqhaiyit ilituriyut agiqyuaqtumik hanirariyauyumik hikumik takukhailiqtumik nunap qiqumanigani auktuqnigani. Stéphanie Coulombe, nunap qiqumanigani ayugijutiqaqtuq, ilagiyauyuq ilituqhaiyini ikayuqtiriini ihivriuriagani una.
Nipalup unatqiyauliqniganilu auyami hilap auktuqhilaaqtuq qaaginik nunap qiqumainaqtugaluup, qauyimayauyuq nunap qiqumaniganik. Una uviganigini akhaktirutaulaaqtuq auktuqtitpaliavlugulu qaganik nunap hituaqtitugu, nunap hituaqnigagut, hatqiqtitauniganik auktuqniganit uviqpalianiganik.
“Qaagit nunat qiqumanigani hituaqniaqtut hagyaiqlugilu qiqumaniganik nunap ataaniituugaluit,” uqaqtuq Stéphanie. “Una hituaqniga hagyairutiyuq utuqaqyuanik hikumik nunap qiqumanigani.”
“Qanituani 20-tausit ukiut taimani, tamaita Ukiuqtaqtumi Nunat qaqaqhimayut agataqyuamik ikuqyuamit. Una hikutuqtiriyuq, ajikutaanik pihimayapta Akugituqmi Nunaqyuaplu Ataani Ukiuqtaqtuani,” uqaqtuq Stéphanie. “Hikuqyuat tugiqpaktut, ikhinaivluni ilaginik hikunik hauyauyunik ataani nunavaluit ilipqamavlugulu nunap qiqumanigani.”
“Taimaiginaqtu, nanihiyugut hauyauhimayunik utuqaqnik hikumik ubluqaqtumik kiguliqmi hikuqaqyuaniganit, akungani 23-tausit 28-tausilu ukiut taimaniqyuaq. Kihiani una naniyaqut Bylot Island-mi utuqautqiyaq nunap qiqumanigani Ukiuqtaqtumi Nunauyuni.”
Nalunairiagani utuqaunigit nunavaluit iluaniitut hikuup, ilituqhaiyit ikayuqtiriit atuqhimayut qanuq utuqaukmaga naunaiyautimik. Hiuravaluit kuukmugaragata tahiqmuluniit, nipitqaqtautinik piqaqniginik uyaraktaakhani nalaumaliqpaktut Nunaqyuap taja nipitqaqnigani. Hiuraliaq haugaagat, hunaqaqniginik ukua uyaraktaakhat ‘hiamayaiqpaktut,’ ilipqamaliqhutik naunaipkutimik Nunaqyuap nipitqaqtautiqaqniga talvagaanit. Naunaiyautit itiniqmit ikutaqtauyut taqyuup natqanit taupkaiyut nunaqyuap nipitqaqtautani ilituqhijutimik igluanugaqhimaniganik 183-nik atuqhimyuni 83-miliani ukiuni. Ukua igluagurutit taimaiqataqtut qaguguraagat, qanituani 1-hanatausinmit 1-milianut ukiuni.
Naunaiyaqnigani nipitqaqtanigani qauyijut hiuraliat naniyauyut utuqaqmi hikumi hagyaiqtut Bylot Island-mi ukunanga Nunaqyuap Nipitqaqtaqniganik Hakugiknigani Qagaguraagat Naunaiyaunmi (atuqata taqyumi hiuralianik naunaipkutit), ilituqhaiyit nalautaaqhimayut utuqaup hikuup ukiuqaqniganik.
Stéphanie uqaqtut hiuravaluit qagani utuqaup hikuup naunairutauyuq nipitqaqtanigani kikluaguqnigani 7-hanatausit ukiut taimaniraaluk. Una tukiqaqtut hiku talvaniihimayuq hivuani piyutauyumit, talva ikiniqhani 7-hanatausi-nik ukiuqaqtut.
“Utuqauniqhaq hikuni naniyauyunik nunap qiqumanigani nunauyuni Ukiuqtaqtumi.”
Stéphanie utiqhimaitkaluaqtilugu Bylot Island-mut 2014-mit, ilituqhaihimaaqtuq naunaipkutinik ilituqhautimini. Havaqatiqaqhuni Taakti Daniel Fortier-mik Ilitaqpaaliqvikyuamit Université de Montréal-mit, Stéphanie-p takuupkaktitait ukua naniyauyut Geological Society of America-mi Nunaliqijutinik makpiraami September 2024-mi.
Nunap qiqumaniga uviganiga Bylot Island-mi hagyairutiyuq utuqaqyuanik hikunik.
Utuqaq hiku C-93 Bylot Island-mi takupkaiyuq atautimukpalianiginik hiuraliat utuqaqni hikumi. Una hauhilaaqtuq agiyunik utuqaqnik hikunik, kiguani ilipqamanaira utuqaq hiku nunap qiqumanigani.
Ilaliutiniginik ukua qutiknigit Kigiknigilu Ukiuqtaqtumi
Scott Williamson, PhD
POLAR-kuni Ilituhautini Naunaiyaiyi – Naunaiyautit Nunauniqhaliqiyilu Ikayuqtiriit
Ilituqhautini ayugituq: hilagiyaanik qilagiyaanilu qanuriliuqniginik
Kigiknigit St. Elias-ni Kigiknigini Yukon-mi qanituaniitut quliuyumit qilainaqmi, aptaniiniqhaq Nunaqyuap kilagiyaani, qanitqiyat qulainit kigikniqhat qutikniginit haniani Nunaqyuap qitianiitunit.
Hilainaq haaklivaliavaktuq qanituani nunaqyuap qagani ataaniilu, qulvahiktuqlu hilagiya atpaqtuqlu. Taimainiganit, 6-tausit miitamik kigikniqaqtuq Saint Elias Kigiknigit, tununganiitut 60°N-mit avatiknuraqtuni naunaipkutini, kigikhiyuq talvuga qilagiyaanut. Ila, ukua kigiknigit qanitqiyat qulvahiktuni qilauyumik Mount Everest-mit, una 8-tausit 849-miitauyuq kigikniga 28°N-mik.
POLAR-kuni Ilituqhaiyini Naunaiyaiyi Scott Williamson taiyait kigiknigit, “atauhik ihumagiyaoluaqtuq, aqliknaktut hilap qanuriniganik inikhaq nunaqyuami.”
“Kinaliqaa uqauhiqainaqtut qilamik uunakpalianiganik Ukiuqtaqtuq. Ila, hunauvalaagituq una ihumagikpat Ukiuqtaqtumi qilagiya,” uqaqtuq Scott. Itqaipkaiyuq hila Saint Elias-mi kigiknigini uunakpaliayuq kayumitqiyamik nunaqyuami atuqtauyunik. “Tamna agiyuq St. Elias Kigiknigit atuqniqaqtut kagiqhijutiptikni qanuq ilagiya Ukiuqtaqtup qilagiya aalaguqpalianiganik.”
Amigiyagani una, Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kantami munariyaqaqtut hitamanik ahiqpani hilaliqijutinik talvani kigiknigini. Scott hivuliqhuqtuq ikayuqtiriinik ilituqhariagani uunaqpalianiginik qanurilivalianiginiklu naunaiyaiviknit, nalautiqaqtut (hilalirijutit puviktamit) naunaiyautit, qilainaqtuguuqtunit qaumaniganik naunaiyaut, qulvahikniganit hikunik ikutaqhimayunik ahivaqtauyunik St. Elias-mi hikuanit, aalalu hilap qanuriniganik naunaiyautinilu. Una hivunikhijut ikayuqniaqtuq ikayuqtiriinik kagiqhiyaagani Nunaqyuap qilamik aalaguqpalianiganik hilap atuqtuq.
Naunaipkutit katitiqtauyuq takupkaiyut aipaguraagat nunap qaagani unaqniga St. Elias-mi Kigikniqni agiklivaliayuq 1979-mit tamaini qulvahiknigini 2-tausitmit 6-tausitmut miitani. Aginiqhat uunakniga atuqhimayuq 5-tausit 5-hanat miitami.
Uunaqpalianiganik kayumikniga St. Elias-mi Kigiknigini 1.6-mik kayumitqiyauyuq qaaganit uunaqniganit ilagiyaata nunaqyuap.
Huuq hilainaq uunakpaliava kayumitqiyamik ukunani qulraviknigini?
“Puyuqnit pijutauvaktuq – kihiani puyuqnit halumailrut kiyaliqaa uqauhirigitaa. Atuqniqaqtuq puyuqnit halumailruq kiyaliqaa uqauhirigita, immaqmik hiamayalaipkut,” okaktuq Scott.
Scott uqatiaqtuq uunatqiyaq hilainaq immaqaqluaqtuq, uunaqniganik ilaupkaiyuq nunaqyuamit. Una taimainiga uunagutauvaliayuq qilainaqmik, halumailrunik puyuqnik pijutauyuuyaaquq. Ukiuqtaqtuq uunakpalianigani, amigaitqiyaq kinipaniga hilainaqmut ilauvaktuq, talva uunakpaalirutigivaa.
Scott uqaqtuq Saint Elias-mi hilagiyaani uunakpalianiga “ilituqhaiviuyuq” tamaini atuqtukhamik Ukiuqtaqtumi.
“Piqaqtuq ukuniga ilaliutiniginik Qutiktumi Ukiuqtaqtup qulrahikniganilu nunani. Nauyaiyalaaruptigik ukua, pijutiginiaqtaqut uqauhiriyaagani qanuriliurutinik huuq nunaqyuaq uunakpalianiganik qilamigaaluk.”
Utuqait hikut St. Elias-mi kigikniqni Kluane-mi Kantami Minguiqhiqvikmi Nunamiutaqaqvikmilu, Yukon-mi.
August-mi 2024-mi, POLAR-kut, havaqatiqaqhutik Kluane-mi Kanatami Minguiqhiqvikmi Maniqami Havaktut, iliuraihmayut hilaliqutimit inikhamik 2-tausit 643-miitanik ikiagani Badham II-mi Kluane-mi Kanatami Minguiqhiqvikmi. Havakviuyuq iliyauhimayuq ikayuqturiagani hilaqyuamit akhurutauyut ahivaiyaagani 7-hanat miitanik hikunik iguutaqnignik qanilruvit Eclipse-mi hiqumit 2026-mi.
Naunaiyautiliqtuijutit qimiriaqaqtunik
Bryan Vandenbrink, MSc
POLAR-kuni Ilituqhainiqmi Naunaiyaiyi – Naunaiyautinik Nutauniqhaniklu Havaani Ikayuqtiriit.
Ilituqhainiqmi ayugituq: qimiriaqaqtunik
Inuit qauyimayut nalruyunik naunaipkutinik niuvaavikni hiuvigakhani, kihiani ihumagiyauyuq naunaipkutiliqturiagani kumavaluit amihunit qauyimayaugituq.
1700-nit ukiunit, uumayut mikiyunuit nalunaiyaqtauhimayut atuqhutik umayuliqiyip Carl Linnaeus atuqtaanit naunaiyaqniginik latin-tut hunauniginik atiginik atuqhuni qanuriniginik. Una atuqtuq qauyimayauyuq hunauniginik nalunaiyautimik.
“Quvianaktuq taja ayugilirapta naunaipkutiliqtuiyaaptikni atunilu ilitariyaagnai uumayunuit. Iniqtiriyuuyaaqtugut tamainik Carl Linnaeus aalalu havaagiyaraluaginik,” uqaqtuq ilituqhaiyi Bryan Vandenbrink. “Humigaaqniginit, aalaganiginik uumayunuit pilaaliqtavut hunaqanuaqniginit naunaipkutinit, iliturinahuagilugit qanuriniginik takuyaptiknik talvatuaq nalautaaqlugiluniit qanuq uumayunuit ilagiikniginik aalanut.”
Bryan katitiriyuq aalatqiinik kumanuanik Iqaluktuuttiami, Kiilinguyaqmi, atuqhuni nanirianuanik ihuaqhaqhimayut piyaagani hunanikliqaa pihuktunuanik tikmiyunikluniit kumanuanik. Ukua naunaiyagakhat tuyuutauniaqtut Ilihaqvikyuamut Guelph-mi Havakvikmi Hunaqaqninuaginik Naunaiyaqtauyaagani talvani nalunaiqtauniaqtut timimigulu hunaqaqniginik.
Bryan uqatiaqtuq kumait naunaipkutait piqagitut nalruyunik titiqnignik nahautiniklu aadjikutainik ukua niuvaavikni niuvigakhanik kihiani uumayunuap DNA-ga. Atuni kumanuap naunaipkuta aipaqaqtuq aadjikutaqagitumik nahaunmik taiyauyuq naunaipkutit aulaqtiriarutaini nahautmik, ilaliutihimayumik hunaqaqniginik naunaipkutini.
DNA-ga hivuliqmi ilituqhaqtauyuq, nalunaiyaqtauvluni qaritauyami DNA-nik naunaiyaiviuyumi naniyaagani qaniniqhaq ajikutavya.
Qanuriliniga atiliuqhimayuqaliqhuni DNA-nik naunaipkutainik kumait, pipkaivluni naunaipkutikhamik kumaknik taja takuyauvaktunik Iqaluktuutiami nunami. Una ikayutauyuq amiriyagani talavaniiyuitunik uumayunuanik takuukhauyut nunami. Nutaat kumanuit tikilaaqtut mihiknaitumik inuknit tikitpaliayuniluniit akyaqtauyunit. Kihiani, ilituqhaiyit, ajikutait Bryan, nalautaaqtulu aalaguqpalianiga hilap, kumait hivuraanit tikitpalianiaqtut tununganut, hiamayakpalialutik humiliqaa.
“Kumait avatauyuqlu qanuriliurutiqaqqtut atuqniqatiaqtuni,” uqaqtuq Bryan.
Ihumalutaulaaqtuq nutani uumayuni nuutpalianigit Ukiuqtaqtumut qanuriliurutiqaqniaquuqtut – himauhiklugiluniit – aalanik uumayunik. Una ikikliyutaulaaqtuq niqikhaini talvangaqtut uumayuunuit, piqaginigiluniit niriniaqut nutaanik uumayunik. Takuupkaiyuq aalamiktauq ihumaluunmik.
“Nakuugituq hivuraani Kanataup piqaruvit himauhiutinik hunaqaqniginik ukua qanituqhiriini ilariiktut uumayut, uvani uumayut nuutpata Ukiuqtaqtumut, pikpata hunanuanik uumayuyauyukhanik alapaqnaqtuni avatauyuni, talvanga utiriaqlutik hivuraanut Kanatami.”
Aktuqniga hilap aalaguqniga uumayuni, tamakmik Ukiuqtaqtumi hivuraanilu Kanatami, aulagituq naunaqnigani. Bryan uqaqtuq, “Hilap aalanguqniga angiyunik pijutiqaqniaqtuq hunaniliqaa uumayuq avatauyumi ila tamamnut ilvit uvagalu-kumanuilu.”
Una mikiyunnuaq, pikilihaaqtuq naunaiyagakhaq uumavigiyani niqiqaqvigiya niviuvak naunaiyaqtautinagu. Uumavigiyani niqiqaqvigiya niviuvak manikhi ililivagait aalani kumanuani niqiqaqvigivlugu agiklivalaivigivlugulu. Talvanga hilanmut pikivaktuq iluanit aipaata kumanuap pikiyariaqaliqat.
Bryan Vanderbrink unalu Crystal Soble ihivriuqhiyuk kumaknik nanirianik haniani Iqaluktuutiap 2017-mi.
Aqliknatut uqyuit
Erin Cox, MSc
POLAR-kuni Ilituqhautini Naunaiyaiyi – Naunaiyautinik Nutauniqhaniklu Havaani Ikayuqtiriit
Ilituqhautini ayunngittut: Uqyuit
“Uqyuit qayaknaqtuq, uqautautiagitkaluaqhutik ajikiiktuuyaaraluaqhutiklu. Hilagiyaoyomik aaniaqtailiyutauyut,” uqaqtut ilituqhaiyi Erin Cox.
Erin itqaiyuq Ukiuqtaqtumi uqyuit ilituqhaqtauhimaginiginik akhuraaluk takuminaqtut nauttiavaluit angitqiyat nauttiaqaqtulu. Kihiani, atuqniqatiaqtut Hivuraani ukiuqtaqtuup Ukiuqtaqtuvlu avatigiyaini.
“Auktuqtailiyaa nunap qiqumaniga,” Erin uqaqtuq. “Uqyuit qaganiituq atuqniqatiaqtuq autuqtailijutauvluni. Ilalu, uqyuit hivuliuyut nauvaktut maniqami Ukiuqtaqtumiluniit maniqami. Tigumiaqtuuyaaqtut kinipaniqmik nunaniklu naipkaivaliavlutik, talva aalat nautiat nauvaliavigivakpait.”
Itqaiyuq ilituqhainiq naunaiyaikmat qanuq uqyuit atuqniqaqmagaa halumaqtirutimik hilamik pijutiqaqniginiklu umayuqaqviuyuq aaniaqninigani uumapkaivlutik amihunik mikiyunuanik uumayuvaluknik.
Uqyuit ilituqhaqtaugaluaqhutik Ellesmere-mi Qigiqtami, ilituqhautit ilaginit Kanatamiuni Qigiqtavalukni ikitut. Malruinaak naunaiyautik uqautauhimayuk uqyunik nauttianiklu Kiiliniqmi Qigiqtami. Pijutiqaqtut malruuknit aulaaqniginit: atauhik 1913-mit 1918-mut aalalu 1959-mit. Atautimut nalunaiqhiyut 57-nik uqyunik. Erin ilituqhautaanit Kiiliniqmi Qigiqtami, nalunaiqhiyuq 71-nik nauhimayunik naunaiyaqtauhimagitut naunaiyautini katitiqtauyuni uqautauyuniluniit. Erin ukpiruhuktuq piqaqniganik amigaitqiyanik nauttianik katitiqtauhimagitunik huli.
Aalatqiit uqyuit nauvaktut aalatqiini avatauyuni – paniumayunit kinipayunut. Erin qiniqhiayuq tamainit aalatqiinit nuviuyunit takupkaqtitaagani aalatqiikniginik.
Kiilinik Qigiqtaq agikmat akhuurutiqaqhunilu nalvakhiurutini agiyuni ataqtuyuni nunani auyami, Erin pulaaqpaktut inikhanik aalalu ilituqhaiyit halikaptakut. Qiniqhiavaktuq aalagayunik nunagiyauyunik inikhani katitirivlunilu amigainiqhanik aalatiinik uqyunik ayuqnaitkagat. Iliuraivaktut atuni naunaiyagakhamik mikiyumut makpiraamik qitiruhiqtakhat puunuaginut akyariagani utimut ilituqhaivikmut naunaiyariagani agililaarutip qingutinuap nalunairiagani hunaqaqniginik.
Amigainiqhat nautiaq uumaktitaufaalimagitut piniqhimaliraagata, kihiani uqyuit pilaaqtut.
“Imailiulaaqtat paniumayuq uqyu quvirilugu immaqmik uumafaaqniaqtuq. Tamna aliaginiqhariyara uqyunik,” uqaqtuq Erin.
Ihivriuqhihimayuq uqyunik 1800-nit uumaqtifaaqhugilu immaqmit. Piqaruiqtut halumaqtirutinik, quriiqtauhuiqhutik kalaqaqpalaagitutiklu. “Kihiani,” uqaqtut Erin, “ilanuagit tataniaqtut immaqmik uumafaaqtutut ilivaktut.”
Erin ilaupkaqtait uqyuit katitiqtani nautianik naunaiyaivikmut katitiqtauhimayunik havaariyaminik CHARS-kuni. Ukua naunaiyagakhat paniqhiktauvaktut tuutquqtiqtauvlutiklu kautuanuani naunaiyaivikhainik inuit aalalu ilituqhaiyit. Katitiqtauyut ilaqaliqtut nautianik, tuktut niqigiyainik, halumailruvaluknik, taqyumilu naunivaluknik.
Ukiuqtaqtumi mahuit, Ptychostomum wrightii -guyuq nauttiaq naniyauyuq ukiuqtaqtumi avatauyuni.
Hylocomium splendens-nik, qauyimayauyuq mayurautami apluriarutmik, naniyauyuq napaaqtuqaqniqmi natiqnakni.
Uvani POLAR-kut katitiqtaini
Nunami kumait, nauttiat, uqyuit, tuktut niqiriyait, nauninuit, tariumi nauninuit ilagit naunaiyagakhat ilipqamayauyut naunaiyaivikmi katitiqtauyuni CHARS-kuni. Ukua hanayauyut POLAR-kuni havaktunit Tutqumaviuyumilu Nunamiutanik.
Erysimum pallasli -guyut takukhauginaqtuq nautiaq Kanatamiut Ukiuqtatumi Qigiqtavalukni, qauyimayauyuq Qavlunaatut Ukiuqtaqtumi haniraani nautiaq Inuktitulu Nunaraapiit-mik.
Boloria Freija-guyuq haqaliqitaaq nunalik kinipaniqnik manirainaqniklu humiliqaa hilaqyuami, naniyauyuqlu Kanatamiut Ukiuqtaqtuani, Ukiuqtaqtumi Europe-mi, Mongolia-mi, Siberia-milu.
Pulaqtut CHARS-kuni ihivriuqhiyut kumaknik katitiqtauyunik.
Qiniqhiayut aqayaknik Ualiqhiani Ukiuqtaqtumi
“Aqayait ukua aqliknaktut, angiyut, taaqtut aqayait hatqirutauyut immaqmi napaaqtuuyaaqtunik. Nunamiutani atuqniqatiaqtut umayuqaqtunuit aalatqiinik,” uqaqtuq ilituqhaunmi naunaiyaiyi Amanada Savoie, PhD. “Kanatamiut Ukiuqtaqtuani, piqaqtugut amihunik aqayanik nautianik.”
Amanda aqayanik aqyugijutiqaqtuq hivuliqhuqhunilu nautialiqijutinik Kanatamiuni Tutquumavikmi Nunamiutanik Atuami (Ottawa). Tutquumavik Ukiuqtaqtumit aqayanik katitiqhimayuqaqtuq, taimanigaaqtunik 1960-nit1970-nilu, ilagilu utuqauyut 1910-nit! Amanda qauyiyumayuq ilituqhariagani aalaguqnigit atuqhimayut ukuani 50-ni ukiuni pijutiqaqtunik hilap aalaguqniganit.
Ihumagiyaqaqluaqtuq aqayanik atuqniqatiaqniganiklu immaqmi naunivalunuani. Aqayait pipkaiyut inigiyakhatianik amigaijuaqtuni taqyumi uumayunit, ilalu halumaqtirivlutiklu puyuvaluknik halumailrunik hanavlutiklu aniqhaaqtautikhanik. Kihiani, Amanda naluyuq nanihiniaqmanga aqayanik ualiqhiani Ukiuqtaqtumi Taqyumi.
Amigaitqiyat ilituqhautit havaagiyauhimaliqtut Kivaliqhiani Ukiuqtaqtup, ukunaniluaq Frobisher Bay-mi haniani Iqaluit, talvani nauttiaraluit aqayait 15-fiinik takiniqaqtuq takuukhauhinaqtut. Frobisher Bay inigiyauyuq hakugiktunik haqvaqniqnik imaugautiniklu, taimaigitunik immaqni haniani Kiiliniup, mikiyunik imaukautinik aulaniginik.
“Ualiqhiani Ukiuqtaqtumi aalagayuq, ilalu, uyaraqaqpalaaginmat. Tamaat nirumiktumik nunavyainaq. Taamna nakuuvalaagituq aqayani hunaqaginmat naktilvikhaink,” uqaqtuq Aanada. “Uyaraaluqaqat uyaralianiklu, piqaqniaqtut aqayanik uumayunuaniklu.”
Amanda uqaqviqaqtuq nunagiyauyumi inuknik qauyimayunik nunap uumayuinik. Kihiani, nunap mikiniganit imaukakniginik,qauyimavalaagitut immap iluani nautianik.
Nunagiyauyumi tikuaqtuiyi akyaqtait Amanda ilituqhaiyinilu ikayuqtiriit nunanut ahiani kagiqhuup haqvaqniqaqtunik. Ikayuqtiriit nakaqtitiyut qungiarutimik piksaliunmik qainamit, ihivriuqhijutigiyaat taqyumi natqanik taja. Amanda aliahuktuq nanihikmata aqayanik aalaniklu taqyumi nautianik. Ikayuqtiriit itqaiyut GPS-mi tikuaqtuijutit humiiniginik, hanayutauyuq nunauyamik taqyumi natqanik.
Ikayuqtiriit kiguani utiqtut ukunuga nunanut puuvyariamikni ihivriuqlugilu aqayait qaniklinuaqlugit. Aqayait takhivaktuugaluit 10-fiinik, qauyiyut napariginiginik ajikutainik aqayait nauniginik; kihiani, kivihimayut taqyuup natqani.
Amanda ukpiruhuktuq una piyutauyuq hakugiktunik haqvaqniginik nunami. Inmi ikayuqtigiyanilu taja ilituqhaiyut naunaiyautinik katitiqtamiknik puuvyaqtilugit Iqaluktuutiami kagiqhivaaliriagani qanuq aqayait uumaniginik Ualiqhiani Ukiuqtaqtuup.
Amanda Savoie ilituqhaiyuq aqayanik nauvaliayunik taqyuup natqani Ikaluktuutiami.
Piksaliuqta: Kanatamiuni Tutquumavik Maniqamiuyunik
X-kingutikut qunniaklugu Aput
Naunaiyaiyunik aputmik ikayutauyukhanik nalautakgutauvuktunik hila aalangukpaliayuk
Ilituqhaiyi atuqtut agiklivaalirutimik ilituqhariagani qanuriniginik aputit qaniuyut ukiuq atuqtilugu.
Piksaliuqta: Kévin Fourteau
“Aput atuqniqatiaqtuq hilagiyaptikni. Qaguqniga aputip tariyaaqtitiyuq hiqinguup qaumanignik hilainaqmut mikhiliqhugulu uunaqpalianiganik Nunaqyuap,” uqaqtuq Marie Dumont, PhD, apunmik naunaiyaiyi ilituqhaiyilu Nunaqyuami Ilaliqiyini France-mi.
Marie havaktuq ilituqhaivikmi Franch Alps-mi qutiknigani 1-tausit 3-hanat miitami. 1961-mit, ilituqhaiyit havakviuyumi naunaiyaiyut apunmik katitiriyaagani naunaipkutinik ikayuriagani nalautaaqniganik hituaqniginik nalautaaqlugulu hilakhaq. Kihiani, ilituriyut aput nunaqyuap qulaani ataanilu aginiqhamik nunaqyuamik aktuniqaqtuq apunmit kigikniginit.
“Uqalaaqtuga Ukiuqtaqtumi apitap una atuqniqaquuqtuq Nunaqyuap hilagiyaanik ukunanga kigiknigini aputit,” uqaqtuq Marie.
Atuqniganik uuma itqautigikmagu Marie-m hivuliqmi tikmigami Kanatamiut Qutiktumi Ilituqhaivikmik Havakviuyumik 2022-mi. Apunmik naunaiyaiyi iigiinaliqhimayuq ataqtuniganik aputip nagiqvigiyamini. Aqliguhuktuq ihumagaalakhunilu ataqtuniganik, kaguqtuup Ukiuqtaqtumi nunap.
“Aput atuqniqatiaqtuq qaguqmat. Pikliqtitiyuq hiqiniqmit qaumaniganik talva apitaraagat agiyumi nunami, atuqniqaqpiaqtuq, ihuaqhaikmat hilamik.”
Marie itqaiyuq Ukiuqtaqtumi aput ilituqhaktauvalaagituq ihumagikpat kigikniqni aputit; talva qanurinigit kagiqhimayautiagitut.
Aputip qanuriniga
Ilituqhaqniganik aputip naunaiyautauyuq qanuriniganik qaniup. French-mit ilituqhaiyit pihimayut uumiga qaritauyaliqijutini nalunaiyautinik, CT-nikluniit ihivriuqhijutinik. Aaniaqviit atuqpaktut CT-nik ihivriuqhijutinik hanayaamikni 3-D piksanik timiuyumik. Ajikutaa nutauniqhamik atuqniganik pijutiqaqtuq ihivriuqhivlutik apunmik. CT-guyuq ihivriuqhijut hanajutauyuq takuukhautiaqtunik pigahuni haniraini piksanik aputit qanivaluit. Una nalunairutauyuq hunaqaqniginik ikayuutauvlunilu ilituqhaiyini kagiqhiyaagani qanuq aput ininiganik maniqami.
Inmikni, akyaqniganik una nutauniqhanik atuqniganik Ukiuqtaqtumi atuqniqatiaqtuq ilituqhaqnigani aputip.
“Iniktirumayaqut maligiagani aalanguqpalianiganik, takuukhautiaqlutik, Ukiuqtaqtumi aputit atautimi ukiakhami. Talva, aputip qaniqniganit tamat auktuqniganut apitaap,” uqaqtuq Marie.
Ukiakhaq ukiumi hivituniqaqtuq October-mit May-mut, pijutauyuq ikitunik akhuurutinik. Ilituqhaiyit ihariahuktut hiniktaqvikhamiknik iini (8) tatqiqhiutini, agiyuqlu, 1-ton-mik uqumainiqaqtuq CT-mik ihivriuqhijut tuutqumayariaqaqtut niglaumaniqmi igluami uunaqniqaqtumik -10-mit -20-mut niqlaumaniqaqtumi. Marie ilituriyuq CHARS-kut Iqaluktuuttiami, ualiqhiani Nunavut, inikhaqaqtilaaqtait tamaita havaamikni ihariagiyamiknik.
“Piqaqpalaagituq amigaitunik inikhanik tuyuqviulaaqtumik naunaiyagaqmik, inikhaqariagani hilaliqijutinik havakvikmik, piqariaganilu tamainik inuujutikhanik talvani. Talva, nalunaituq CHARS-kut havaktiqaqniganik ukiuraaluk, agiyut ihuaqutauyut inmikni,” uqaqtuq Nicolas Nantel-Fortier, Naunaiyaivikmi Ataniuyuq CHARS-kuni.
CT-nik ihivriurut, atuqtuq iksuliinik ihuaqutinik, piqariaqaqtuq aaniaqnaitumik maliganilu aturiaqaqtunik akyaqtaugiaqtinagut France-mit Kanatamut. Makpiraat iniqtaaqmata, iksuliiqhijut akyaqtauhimayuq tikmiakut Kanatamiuni Ukiuqtaqtuanut July-mi 2023-mi.
Ihivriuqhijut iliyauhimayut CHARS-kut qiqitiivikyuagani. Marie-m ikayuqtiit talvaniilimaginmata, ilaliutihimayut qungiarutikut katimajutini tikuutiyaagani havaqatigiyatik Ilihaqvikyuamit Université de Sherbrooke-mit atuinarialaqiyaagani piqutauyuq. Tikinmata ilituqhaiyit October-mi 2024-mi, tamaita atuinarialaqihimayut.
Atuqtukhani iini (8) tatqiqhiutini, malruutaqhutik ilituqhaiyit (15 inuit atautimut) havakhimaut CHARS-kuni siksini saniuniqni havakpaktut himautigiikpakhutik qaliriiktut malrukni saniunikni. Una pijutauyuq atuni havaqatiriik ayuiqhayaagani ikayuqtiriini inigiyauyumiitut Iqaluktuutiami. Atauhiq PhD-miitunik ilihaqtuni, Kévin Fournier, ilituqhaihimayut December 15-mit 2023-mi nuguniganut January-mut 2024-mi.
Kévin uqatiaqtuq piniraqhuni apunmik naunaiyautinik atautimi ublumi atuqhutiklu CT-mik ihivriuqhijutinik apunmik tukliani. Naunaiyaqta aputip niglaumaniga uqumaitilaagalu nalunaiyariagani hitiniganik, naunaiyautaukmat qanuraaluk hikuqaqniganik aput.
Aput mikiyunuanik piqaqtuq 3-D-mik ihuaqniqaqhutik hilainaqmik hikumiklu. Una qanuriniga aktuqniqaqtuq piqaqniganik, ila qanuq hakugikniqaqa, qanuq uunagiipkutauniaqa nunamik atpani, qanuqlu immaqaqa auktuqat.
“Hunaliqaa atuqniqaqtumik uvaptikni, aputip hunaqaqniganik, agitilaaginik qanivaluit,” uqaqtut Kévin. “Taimani havauhiriyat una agiklilaarutimik ilgaknik aturiaqaqtuq ihivriuriagani agitilaaganik.”
Una pigiarut nalaumatiaqtuq, ilituqhaiyit maniqami atuqpaktut mikiyumik nakhalaaqtumik piqutimik naniruarutauyuq apunmik. Pikliqtaqniganit qaumaniganik, ikayuqtiriit nalunaiqhilaaqtut agitilaaginik qanivaluit.
Qaliriit Aputit
Malruuk ubluuk naatkaganik, ikayuqtiriit katitiriyut ikuutaqhimayumik 20-satamiitamik hakitigiyumik igalakhanik tuuqhuanik napavlugit apunmuut. Ukua ikuutaqnigit ihivriuqtauyut iksuliiruikut piqutimik.
“Havauhiqaqtut ajikiinik naunaiyautinik Alps-ni, kigikniqni. Kihiani nuutiriaqaqhimayait ikuutaqnigit ugahitqiyamut ilituqhaqtauyaagani. Ugahiktuliaqniaruvit ikuutaqnignik akyariami, ihuilijutukhat hatqiqpakniaqtut apunmi,” uqaqtuq Nicolas. “Havaliraagata hilami hamani, 1-minit-mik pihugiaqaqtut naunaiyaivikmiknit iluanut qiqitiivipta.”
Marie uqatiaqtuq Ukiuqtaqtumi apitaaq malruuknik qaliriiknik aputiqaqniganik.
“Quuliq hitiyuq aput: mikiyut hiuraliatut, naptuyut. Talva anuqimit hitivaktuq aput: mikiyut hiuraliatut, higiyuq. Talva , anuqimit hitivaktuq aput,” uqaqtuq Marie. “Aaliq una hiquptilaanuaq, hitivalaagituq. Hiuraliatut ittut qaagani kaimaluriktut kihiani aaliuyut, huqaqpalaagitut kigarikhutik agitqiyauvlutiklu.”
Kévin itqaiyuq ahirulaanuaqniganik aaliuyup aputip. Ahiruqtiinaqtut akturaagakni.
“Taimainiga hituaqpaktut aputit kigikniqnit,” uqaqtut. “CHARS-kuni, ayuqhautaugituq atarikmat nuna.”
Iqaluktutiamiulakami, Marie takuhimayuq qayaknaqniganik aputit nunagiyauyumi, aktuqniqaqtut amihunik pijutauyunik inuujuhiini, aguniaqniriyaini, aulaaqviuyuni, immariyainik, hanayakhainilu.
“Aalaguqhimayuq mikiyumik qanuq takuukmaga havauhira, ila inuqaqmat ilauyunik,” uqaqtutq Marie. “Pijutigiyait apunmik nunamiklu aalagayuukmat nunagiyaptiknit [Alps-ni]. Una ihumatuqnaqtuq aqliknaqhunilu.”
Atuqtilugu ukiuq, ikayuqtiriit naunaiyaihimayut tamat aalaguqniganik aputip qaniqniganit auktuqpalianiganut. Havaaqaqhimayut 2-tausit CT-kut ihivriuqhijutinik, atautimut 37-miitauyut, qanituaniluniit 121-fiitguyut, aputinik.
Ilituqhautait ilaliutiniaqtut nalaumatqiyami atuqtukhami ajikuhiuriagani qanuq apitaat hatqiqniginik pijutiqaqtut hilaap aalaguqnigani. Marie itqtaiyuq una atuqtuq pipkailaaqtuq ukiuqtaqtumi nunaliknik atuqniqatiaqtunik qaiyivaalirutikhanik ihuaqyariagani aalaguqpalianigani hilap.
Iksuliiqhimayuq qanuriniganik qaniuyut aputimi. Piksaliuqti: Pascal Hagenmuller
Ikayuqtiriit ublutuaraagat naunaiyaivaktut Ukiuqtaqtumi apitaamik.
Aput naunaiyagakhaq Iksaliirunmi Iqaluktuutiami
Atuqniqatiaqniga aputip
“Inuit ihumagiyaqatiaqpaktut apunmik maniqiariaqtinagit,” uqaqtuq Emily Angulalik, Tukimuaktitiyi Qitiqmiuni Inuuhiliqiyinik Iqaluktuutiami. Havaguiqhimayuq ilihaqvikmi sikuuqtitiyi uqaqatiqaqhmiayuq Iniqniqnik ilitpaaliriagani qauyimaniginik apunmik.
“Iniqnirit uqauhiqainaqtut unipkaamiknik qanuq atuqniqaqniganik aput inmikni pijutauyunik aulaaqniqmi, igluliuqtilugit, agunahuaqtilugit. Talva, qanurituuniga aputip atuqniqatiaqtuq,” Emily uqaqtuq.
Ima, aput atuqtauyuq igluliurutigiyaagani pihimayuq qiqhuqhimayumit apitaamit, apitaaniluniit, hitiyunik hilitqiyaniklu ahiinit aputinit. Aput nuguliqnigani upingaap, taiyauyuq mahaktiqtuq imainaq, ihuagituq aulaqvigiyaagani.
Iniknirit qauyiyut aalaguqnanik aputip.
“Nanihiyut hilap aalaguqniganit, aput kinipatqiyauliqtuq, [ilalu] kinipavluni, ayuqnaqhitivaktuq aulaariami,” uqaqtuq Emily. “Aktuqhiqpiaqtuq inuknik, agunahuaqtitut.”
Itqaijutiyuqlu aalaguqniganik apunmi. Atuqhimayuni ukiuni, Emily ilihaqtitanilu ihivriuqhihimayut apunmik qingutinuamik atuqhutik.
“Nanihiyuga qaniit ublumi puviktuuyaatqiyauyuq taimanit. Aput ublumi aalaguqtuq.”
Aput qayaknaqtumik ilauniqaqmat inuujuhiini Ukiuqtaqtumiut piqaqtuq naunaitunik taijuhiqnik uqauhiriyaagani qanuriniganik, halumaniganik, hitinigniklu aputip hunaunigani ukiup: ukiakhami, ukiumi, upingamilu. Qaganuaq, Inuinaqtut tukitaarutauyuq ihuaqut havituyuq uqauhiriyaagani Inuinaqtut taijuhiqnik. Una ilaqaqtuq amigaitunik aalatqiinik taijuhiqnik apunmik, imaitumik aqiluqaqmik – apilihaami nirumiktuq aput auviq-lu – apunmik kikariqtumik. Una atauhiq ilipqamayaagani apunmik pijutiqaqtut taijuhiuyut qahaqtumik pigiarutimi, ihumagivlugit inuuhuktut/aqnaritilu inuit alruyaqtugitunik hivayautiqaqtut.
Emily takupkaiyuq qanuq atuqniqatiaqniganik uqauhiriyaagani Iniqnirit atuqhimayainik qauyimayainiklu inuujuhiqnik maniqami inuuhuktunut/aqnaruhiqnut inuknut. “Talva kagiqhilaaqtut qauyimalugilu aanirutaulaaqnigit qanuriniginit aputip.”
Nunaqyuap Ataani Ukiuqtaqtuq: Hivuraani ukiuqtaqtumi havaagiyavut
Hivuraani Ukiuqtatumi ilitaqnaqtuq tikmilimagituq tikmiaq pihuuyaqtuq.
Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami atia takupkaiyuq Havakviuyup tuniqhimqniga pivaaliriagani naunaiyautit ilituqhautit tamakni Ukiuqtaqtumi Nunaqyuaplu Hivuraani Ukiuqtaqtumi nunani. Taijuhiq ‘ukiuqtaqtuq’ pijutauyuq tamat qanuriniganik ukiuqtaqtumi naunaiyautimik, uqauhiqatiaqtumik nunaqyuami atuqniqatiaqniganik tamaknik qaaganik aataanilu ukiuqtaqtuk kagiqhiyaagani hilap aalaguqniganik, nunamiutanik, Nunaqyuaplu pitquhiinik. Una atik pijutauyuq Kanataup ilauniganik piyutiqaqniganik ukiuqtaqtumi ilituqhautinik, agiklitiriagani naunaiyautini havaqatiriigutit ihuaqhiyaaganilu ajikutaqagitut akhuurutit pijutigiyait tamaknit Ukiuqtaqtumi Nunaqyuaplu Ataani Ukiuqtaqtuani avatauyut.
Nunaqyuap Ataani Ukiuqtaqtuq pijutiqatiaqtuq nuna aulalpkaiyuq nunaqyuami hilamik taqyumilu atuqtunik atuqniqatiaqhunilu Kanatami hilaqyuamilu. Ukiuqtaqtumi Nunaqyuap Ataani ilituqhaut ihuaqhivaalirutaulaaqtuq kagiqhijutiptiknik alatqiinik naunaiyaiviknik nunanik, Nunaqyuaplu uumayuvaluilu atuqtainik, hilamik, ikiaganik, qilagiyaaniklu. Pipkaiyuq nakuyumik qanuriniginik kagiqhiyaagani ihuaqhaqniginik nautiat, uumayut, inuilu igataumayuni avatauyuni.
Ilituqhautivut ayugitulu Ukiuqtaqtumi inuuvluta ayuruirutigiyaqut pipkaiyaaptikni qauyimayauyunik atuqhimayuniklu ihuaqhautini, aularutini, hivuani upalugaiyaqniup, maligaliuqtitaganilu avatauyumi atuqhimaaginarialik pulaaqtuliqijutinik tamakni ukiuqtaqtukni nunakni.
POLAR-kut kivgaqtuiyut Kanatamik Naunaiyautiliqiyini Kamitiuyumi Ukiuqtaqtumi Ilituqhainiqmi, hilaqyuami timiuyuq pipkaiyuq naunaiyautinik ihumagiyakhainik Hivuraani Ukiuqtaqtumi Nunaqyuap Agiqatiriigutikhaliuqtit inuit. Ilagiyaa una, Kanatamiut Kamitiuyuq Hivuraani Ukiuqtaqtumi Ilituqhautinik ihuaqhaqtauyuq Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami ihumakhaqhiuqtitugilu kavamatuqait Kanatamiut Hivuraani Ukiuqtaqtumi naunaiyautinik. POLAR-kut Kanatauvlu ilaupkaqtaat timiuyuq Katimayini Ataniuyuni Nunaqyuami Hivuraani Ukiuqtaqtumi Havaani.
Hivuraani Ukiuqtaqtumi aulaaqtit 2025-mi
POLAR-kut ikayuqtut Kanatamiuni Nunaqyuap Ataani Ukiuqtaqtumi Ilituhaiyinik aulaanik, amihunit pijutiqaqtunik aulaanik Nunaqyuap Ataani Ukiuqtaqtuani February 23-mit March 23-mut 2025-mi.
15-guyuq naunaiyaiyit Nunamiutaliqiyinik Kanatami, Avatauyumik Hilaplu Aalaguqniganit Kanatami, Iqaluliqiyit Taqyumiutaniklu Kanatami, Taqyumiutanik Avatauyumi Tautuktit, Nalautaaqtit Kiujutiniklu Havaqatiriinit, talimalu ilihaqviknuanit ikhuraaqtut Kanatamiutat Ayuyaktit umiaganut, HMCS Margaret Brooke, Punta Arenas-mi Chile-mi. Aulaaqtut turaaqhimayut Souty Shetland Qigiqtanut, hivuraani ajikutaa Kanatamiut Ukiuqtaqtumi Qigiqtariyainik, qauyimayauyut alapaqnaqtunik ukiuqtaqtumi avatigiyanik ajikutaniklu nunamiutanik piqaqniganik.
Alatqiit naunaiyautini hulijutit upalugaiqtauyuugaluit aulaaqniqmi. Malruknik piqaqhimayuq: taqyumi ilagiyaanik, ihumagiluaqhugit taqyumiutaliqijutit halumailrulu, hinaanilu ilaqaqhunik, ihumagiluaqhugit pigahut kagihuit South Shetland Islands-mi, talavani ilituqhaiyit havaaqaqhimayut tayumi nunamilu naunivaluit, hinaani taqyumiutaliqijutinik, havaamilu halumailrunik pijutiqaqhutik.
Taqyumi Avatauyuq Tautuktauniganik, Nalautaaqtainik Kiujutainiklu Havaqatiriini ikayuqtut aulaaqniqmi pipkaivlutik akyalaaqtunik taqyumiutaliqijutiik naunaiyaiviknik, ihuaqhaqhimayut atuqtauyaagani umijani, ajikutaanik HMCS Margaret Brooke.
Ilauyut 2025-mi Hivuraani Ukiuqtaqtumi aulaaqtit umiaqtuqtut haniani piqaluyaup Hivuraani Ukiuqtaqtumi.
Piksauta: Connor Bennett
HMCS Margaret Brooke turaaqtuq hivuraanut Punta Arenas-mut talvani ilituqhaiyit ikhuraqtut.
Ukiuqtaqtukni igluaguutituk
Ajikiiknigit aalaganigilu Ukiuqtaqtumi Hivuraanilu Ukiuqtaqtup ilituqhautini imilarities
Ian Hogg, PhD
Nunamiutaliqiyi
POLAR-kuni Ilituqhaiyuni Naunaiyaiyi
Ayugijutait: Nunami nunaqaqtut taqyumilu uumayuvaluit
Caption: Ian Hogg, PhD, haniani Shackleton Nunami Hikuqyuap Hivuraani Ukiuqtaqtumi 85° S-mi.
Piksagiya: Byron Adams
Ian Hogg ilauliqhimayuq Ukiuqtaqtumi Qauyimayauyunik Kanatami 2017-mi Ilituqhaiyiluaguvluni Naunaiyaiyi havaqatiriinilu hivuliqhuqhuni POLAR-kut Ukiuqtaqtumi Nunamiutaliqijutini Ikiaginaqmiklu Ilituqhainiqmik Havaktuni. Aginiqhaq ilagani ilituqhautimini pijutiqaqtut Hivuraani Ukiuqtaqtumi. Piqaqtut ajikiikniginik ukua Hivuraani Ukiuqtaqtup Ukiuqtaqtuvlu Nunaqyuap qaagani atuqniqaqtunik kagiqhiyaagani ilituqhagakhani tamakni ukiuqtaqtukni nunakni.
“Ukiuqtaqtuq Hivuraanilu Ukiuqtaqtumi ilagiiktuk hilagiyainit, piqaqtuqlu hunanikliqaa qanuriliuqtunik Ukiuqtaqtumi pijutiqaqtunik Hivuraani Ukiuqtaqtumi, igluagulu,” uqaqtuq Ian, itqaivluni tamaknik ajikiiknik avatiqaqtuk qanuriniginikni. “Piqaqtuklu uumayut qanuriliurutainik ajikiiktunik tamakni. Inuujuhiq ukunani avatauyukni pijutiqaqtuk igataumayunik qanuriniginik.”
Nunat piqaqtuq nalunaitunik aalanganiginik, talva. Ukiuqtaqtuq tariuq avataagut nunauyuq, unattauq Hivuraani Ukiuqtaqtuq nuna avataagut immauyuq. Nunaqyuaq Hivuraani Ukiuqtaqtumi 99%-mik qaga hikuqyuaraaluk uumapkaiginmalu inuuhimaaqtukhanik talvani. Ukiuqtaqtut, kihiani, ilagani auktuqpaktuq ukiutuaraagat agilrariyaalu inuit amihuni ukiuni.
“Inuujuhiq Hivuraani Ukiuqtaqtumi nunaqyuami nalunanngittuq, anginiqhaq ukiuraaluk nunami uumayut mikiyut, kumaktut ituuyaaqtut Kumait kumanuilu, tamaita mikitqiyat 1-milamiitamik. Qauyimayautiaqtut tikmilaitut tikimijat nattiilu tariumi uumayut pulaaqpaktulu nunamut auyainaqmi,” uqaqtuq Ian. “Una ajikutarigitaa Ukiuqtaqtup, amigaitunik nunamiutaqaqtunik avatauyumi ilaqaqtumik ukiuraaluk aalatqiinik niqainaqtuqtunik, ajikutainik amaqut nannulu.”
Ian naunaiqhitiyuq taimaa aadjikkutavyariik aallatqiingniillu tahapkua ukiuqtaqtut uumayuutaigut ihumannaqtut. Qauyihaiyaamik ihuaqhautauniaqtuq ilihimayaptingnik nunaqyuami uumayut mighaagut.
“Ihumaalungnatqiyauyut aallannguqpalliayut tahamani,” uqaqtuq. “Niklamaniit kinipaumaniillu ukiuqtaqtumi aallannguliqtut qilamiuqtumik, talvanilluaq Ukiuqtaqtumi. Ilhimayaamik qanuq Nunaqyuam uumayuutait kiuhivagiaghait aallannguqtunut iharianaqtuq.”
Taapkua qitilgit Collembola uumayuit Ian-gup havaqataillu atuqtut qauyihaitjutigiplugu katitiqlugulu nunat hilalu Antarctica-mi.
Piksaut: Gemma Collins
Uumayut!—Takunaittut iiyikkut qiqumayutuqamit
Brady O’Connor, PhD
McGill Ilihaqpaalliqviat
Takunnaittunik Qauyihaiyi
POLAR Antarctic-mi Ilihaqpaalliutighanik aittuqtauhimayuq
“Ingilraaqnitanit, inuit takuvaktut qiqumayutuqamik ihumavaghutiklu taimaa, uumayuittuq hamani. Huliyuqanngittuq tahamani,” uqaqtuq Brady O’Connor, PhD-mik ilihaqpaalliqhimayuq McGill Ilihaqpaalliqvianit.
Brady uqaqtuq taimaa iiyikkut avaliittumik, ihumannaqtuq taimaa uumayuittut hikumi. Taimainmat qauyihaiyit nalvaaqhimayut qiqumayutuqanit mikiyut, qinngutinnuakkut takunnaqtut—takunnaittut.
“Ihumagilluaqtatka taapkua taimaa uumavat?” uqaqtuq. “Kingighiguma 1 metre-mik qulaanut piqaluyak, uumayunik takuhiniaqqinga?”
Brady hikutaqhimayuq 1 metre-nik ikuutakkut talvanngat White Qiqumayutuqanit talvani Axel Heiberg Qikiqtaanit kivalliqhianit tununnganit Nunavut, talvanngallu Johnsons Qiqumayutuqanit Livingston Qikiqtaanit Antarctica-mi. Nalvaaqhimayuq taapkuninnga uumayunik takunnaittunik tamangnit qiqumayutuqanit, kihimi aallanngayut. Kihimi, takunnaittut tahapkua aadjikkutavyauyut taimaa hulivagaigut. Talvuuna uumayaamik aulatjuhiqarungnaqhiyut hikumiittaamik.
Ilihimattiariamik hapkua takunnaittut aghuurnaqtuq taimainmat, nunaqyuaq uunnakpalliayumi hilalu aallannguqpalliayumi, ukiuqtaqtumi qiqumayutuqait hikulu qaanga auktuqpallialiqtut. Talvuuna hapkua takunnaittut uaqahiutiniaqtut ahinut avatinut. Qauyihariamik hapkua ikayuutiginiaqtaqqut ilihimattiariamik qanuq mihingnautiniaqtut nayugariliqtaanit.
“Naunaiqpalliavaktugut taimaa hapkua takunnaittut uumayut aturianatqiyauyut ilihimayaptingnit,” uqaqtuq Brady. “Tamatkinnuaqhugit upaghimayaqqut, qanuq hilalukpiaraluaqhuni avatinit, uumayunik takuhiuqpaktugut tahamani. Tajjalu ilauyuq qitqaata qiqumayutuqaq hikuinnaqmi Antarctica-mi.”
Brady O’Connor amuraiyuq hikumik ikuutaqhimayumik Johnsons Qiqumayutuqaanit Antarctica-mi qauyihaiyaamik takunnaittut uumayut hikumit.
Kanatamiutat (taapkualu iharulgit tingmiyuittut) ilauhimayut Antarctica-mi qauyihaiyunut 100-nguyut ukiut qaangiqhugit.
Talvunga napaaqtulingmut: qauyihaiyut umingmait pitquhiinik
Christine Dunbar, MSc Ilihaqtuq
Wilfrid Laurier Ilihaqpaalliqvianit
Ukiuqtaqtumiut Ilihaqpaalliutait
Atulihaaqhimayunit ukiunit, umingmait nuutpalliahimayut napaaqtulingmut Thaidene Nene Nunaqaqqaaqhimayut Amiriyauyut Nayugaat Nunattiami. Ihumannaqtumik, umingmait hanguhimaitait hapkua napaaqtuligit100-nik ukiunik.
Christine Dunbar, Ayuinniqharnik Katitiriyunik Uumayunik ilihaqtuq Wilfrid Laurier Ilihaqpaalliqvianit, ihivriuqhiyuq huuq utiqpallialiqmiyut.
“Nungunnuaqvianit hivulliit 100-nguyut ukiut tautuktauhimalraaqtut tahamani,” uqaqtuq Christine. Uqaqhunilu taimaa anguniaqtauhimagamik tamaqpiaqpaliqqut Kanatami. “Amigaiqpallialiramik, amigaiqpalliahimayut maniraqmi.”
2021-mi, 307-nguyut piksaliutilgit naniriat iliuraqtauhimayut tahamani aktigiyumik 26,000 square-kilometres-nik amiriyauyuq nayugaq piksaliuriamik anngutighanik hanguyut tahamani. Atauhiqmi ukiumi, amihuuqpiaqtut piksaliuqhimayut tuktunik, amaruknik, nanurnik, tingmitjanik—umingmangniklu. Christine qauyihaiyuq umingmait piksautainik ihumaliurutigiyaamik hanguvagiaghait napaaqtulingmut niqighaqhiuqhutik anguniaqtailiyaamikluuniit niqighaqhiuqtinut taapkuatut amaqqut aghaillu.
Kihimi, Yalunaimiutaq nunaqaqqaahimayuq aallamik unipkaalik. Ihumayuq taimaa umingmait “aumayaarahurrittut,” taimaaluuniit aulapkainahuaqhugu timiita uunaqniit.
“Uunnakpallialiqtuq ukiuqtaqtumi,” Christine uqaqtuq. Naunaiqhitiyuq taimaa auyahaamit uunaqniit maniraqmi 30-mut uunnakpaliqtuq. Umingmait qiviungit, taiyauvaktuq Qiviut Inuktitut, tulrunnauyuq taimaalu 8-nguqhiilutik uqquutqiyauyut imnait qiviunganit.
Christine ihumayuq taimaa niklamatqiyaq, tarraqmiittaaq napaaqtut unaguiqhiqvigivagaat uunaqtumit maniraqmi. Tuhaqtittihimayuqlu taimaa tuktuqpait Minnesota-mi tautuktauvaktut niklamayuqhiuqtutut napaaqtulingmit qimaaplutik uunaqtumit ihumayuqlu taimaa umingmait Thaidene Nene-mit taimailiurahugiyait.
Ingilravingnit piksaliutimik iliuraihimayukkut piksaliuqhimayut umingmangmik napaaqtulingmit Thaidene Nene Nunaqaqqaaqhimayut Amiriyauyumit Nayugaqmit.
Piksaliuqta: Łutsel K’e Dene Nunaqaqqaaqhimayut, Pulaaqtarviit Kanatami, Kavamatkut Nunattiami
Niqainnait=niqighaqattiarniq
Amy Caughey, PhD
Ilitaqhitilik niqiqattiarniq
Qauyihaiyit Ikayuqtia Nunavunmi Qauyihaiyit Havakvianit,
Qauyihaiyit Ikayuqtiuyuq taimaalu Ayuinniqhaq Ilihaiyit Ilihaqpaalliqvianit Alberta-mi Ilihaqviat Inuit Aanniaqtailiniinut,
POLAR Ikayuqtiuniqmut Aittuuhiaqtuq
“One Health ilittuqhitivaktuq ilagiingniinik anngutighat, inuit, avatiillu, aanniaqtailiniillu tamangnik hapkua.” Uqaqtuq Amy Caughey, qauyihailluaqpaktuq inungnik. “Hapkua ilagiingniit amiriyaghauyut Nunavunmi, nunallaarmit niqighaqhiuqhimayut qitqaniitkamik niqighaqattiarniqmut.”
Amy, havakvilik Iqalungni, ihumaalugivagait niqighaqattiarniq inuillu aanniaqtailiniinik Nunavunmi. Qauyihaqtainik ihumagilluaqpagait niqainnait qanuqlu ikayuutauyaaghait niqighaqattiarniqmik. Niqainnait piyauvaktut nunamit, tariuqmit, qilangmillu, tahapkuanguyut tingmitjat, Iqaluit, taryuqmiutat nunamiutallu anngutighat, paunngait, nauttiallu. Iharianaqtut niqighattiat, aanniaqtailiniqmut, inuuhiqattiarniqmut, nunallaarni inuuhiqariamik, Inuillu ilitquhiinut.
Amy naunaiqhitihimayuq taimaa qauyihaqtait ikkuaqtauyut Inuinnaqnit arnanik ahiniklu qauhimayatuqanik. Atauhiq qauhimayatuqauyuq taamna Igah Sanguya Kimmirunmit, havaqatauyuq qauyihaiyit ikayuqtiatut havaaghainit.
"Niqainnait havautigivaktavut. Inuuhiptingnullu niqittiavauyut,” uqaqtuq Igah.
Igah taamnalu Amy havaqatigivagait nunallaat Qikiqtani aviktuqhimanianit qauhitiyaamik qauhimayatuqanik niqainnaqnik niqighaliurniqmik, tutquumaniqmik, amirnaiqhimaniqmiklu. Ilauyut hapkua ayuiqhaivaktuq qanuq tipaattiqhiivaktut, paniqhiyaamik, igayaamiklu niqainnaqnik. Unipkaaqpaktullu qanuq niqainnait ikayuutauvaktut mamihaiyunut inuuhiqattiarniqmullu.
Niqainnait niqittiavauyut, timigighautilgit vitamin A, D, C-miklu; augighautinik; hakugighautinik; haunigighautit; nakuuyuniklu uqhuqmik—iharianaqhunilu inungnik aanniaqtailiyaamik.
“Nunallaarnit aanniaqtailiniqmut kivgaqtiit ahiillu Inuit Qauhimayatuqait qauhittiarnaqtumik tuhaqtittihimayut taimaa niqainnait iharianaqpiaqtut niqighaqattiarniqmut.” Amy uqaqtuq. “Iharianaqpiaqtuq hakugighaiyaamik aanniaqtailitjutit aanniaqtailitjutauplutiklu taimaalu nakuuyumik inuuhiqattiariamik.”
Amy Caughey taamnalu Igah Sanguya igayut nattiqmik maniraqmi tununngaanit Kimmirut, Nunavunmi.
Piksaliuqta: Shondra Stadnyk, Niqivut Silalu Asijjipalliajuq Qauyihaiyit Ayuiqhaqviat
Kingmaqtut nutaamik ihuilutimik: Kivgaluit maniraqmut tununngaanit Inuvik
Kivgaluup nayugaliuqhimayaat Trail Valley Creek-mi,
Piksaliuqta: Dilshan Kariyawasam, CINUK havaangit ‘BARIN’
Taamna Laurier Trail Valley Creek Qauyihaqvik, 50 kilometres-nik tununngaaniittuq Inuvik, Nunattiaq, havakviughaaqtuq aulayuqlu huli qauyihaqtauvaktuq imautinik Kanatam Ukiuqtaqtuanit.
“Parnaiyaqtauhimaittuq taimaa 30-nik ukiunik avatquttugit qauyihaqviuyuq. Taimaa aularaaqquuqtuq kinguani,” uqaqtuq imarnik qauyihaiyi Philip Marsh, ayuittuq ilihaqtiryuaq Wilfrid Laurier Ilihaqpaalliqvianit Kanatami Qauyihaiyit Ighivautaliallu talvani Niklamayunit Aviktuqhimayunit Imaliqiyit.
Imaqarniq nayugauyuq talvani kinipaumavaktumi taimaaluuniit aputimit auktuqtumit qurluqpaktuq tahikkut kuugakkulluuniit ilaitalu, talvunga harvaqtuq imaqmut, taimaa tahiqnut, taryuqmullu. Hapkua ihumagiplugit taamna Trail Valley imautait qurluqpaktuq kivalliqhiqmut, avataanunngaqpaktuq Inuvik Tuktuuyaqtuuqlu Apqutaanik qurluqpaghunilu Husky Tahiinut.
1991-mi, taamna 60 kilometres-nik taktigiyuq imautik tikkuaqtauhimayuq nayugatqiktutut qauyihaiyaamik imaqmik—hanguviit imait—talvani maniraqmi uumayut nayugaanit tununngaanit napaaqtulik. 30-nguliqtut ukiut, qauyihaiyut hiamitpalliahimayut imaliqiyut kinguanut tamatkiriamik Ukiuqtaqtum imautainit uumayut. Ilauyut taapkua ihivriuqhiyut aallannguqtaqtunik hilamit, aputimit, qurluqtunit, nauyunik, qiqumayutuqanik auktuqtut, naulviktut tipiit, taapkualu… amigaiqpalliayut kivgaluit.
Kanatami anginiqhauyut avinngaqpaluit nayugaqaqpaktut napaaqtulingmit. Kihimi, 2007-ngurami, qauyihaiyit takuhimaittut kivgalungnik talvani Trail Valley-mi, paqinnaqtuq ungahingnianik 68°N.
“Napaaqtuitpiaqtuq avatiinit qauyihaqvikput,” uqaqtuq Alex Fogal, qauyihaiyit ikayuqtia parnaiyaivaktuq maniraqmi qauyihaiyughat talvani Trail Valley havakviinit. “Napaaqtuittuq; nayugaliuqpaktut avaalaqianik.”
Napaaqtuilliurniq nutqautaunngittuq kivgalungnut nayugaliuriamik. Alex naunaiqhitiyaatut, kivgaluit pivighaqattiaqtut hanayaamik nayugainik qiyungnit avaalaqianit mikiyuniklu qiyungnik, amigaittut tahamani aviktuqhimayumi. Hapkua avaalaqiat ilauyut nunamut 1990-nit ukiut talvaniighaaqtut kivgaluit qaitinnatik.
“Kivgaluit ihumagiyauttiaqtughat,” Phil uqaqtuq. “Ihumaalungnaqpiaqtuq qanuriliuqniariaghait kivgaluit hamunga nunamut, tahiqnut, iqaluillu nayugaanut, qanuqlu.”
Kivgaluit ihumagiyaulluaqpaktut angitqiyamit havaagharnit Kanatami-Inuillu Nunangannit-United Kingdom (CINUK) Ukiuqtaqtumi Qauyihaiyit Ayuiqhaqvianit. Hapkua havaaghait ikayuqtiuplutik havaaghauyut taapkualu Inuvialuit Katimaqatigiit Titiraliqiyit taapkualu Iqalliqiviit Katimaqatigiiktunit Munaqtiuyut Katimayiralaangit. Taamna CINUK havaangigut ilihimavaallirumayait naatjuhiit kivgaluit tahamani qanuqlu ikpingnautauyut tahiqnut, uumayunut, imaqmut, qiqumayutuqanullu.
“Aallannguqtut ukiumi aputik qaanganit tattit aallannguqtirivaktuq hilingnianik tahiup hikuanik. Imaqaqpalliagumi hikum ataani kivgalungnut nayugaghatqingniaqtuq ahu, kihimi, naluyaqqut,” uqaqtuq Phil.
Alex ihumayuq taimaa niqighaqhiuqtut nuutpalliapkaqhimayait kivgaluit nayugaghaqmut tununnganiqpaaq. “Tajja uqquhivalliayuq taimaa annakvigiyaamik hivuani annaghimalaitainit.”
“Taitai huli, nalunaqtuq tajja,” uqaqtuq Phil.
30-nik ukiunit naunaitkutaqaliqhutik Trail Valley-mit, qauyihaiyit aajjikkutaliunginnarianiktut naahurilugillu ikpingnautit hila aallannguqpalliayumi tahamani nayugaqmit. Phil uqaqtuq taimaa ikayuutauvaktuq ihivriuttiariamik “qanuriliyaaghainik 30-nguyunit ukiunit qanuriliuqniaghaaniklu ukiunit 50-nguyut 100-nulluuniit ukiunit.”
Kihimi, naahuriyaunngittut tikitaliqtut kivgaluit
Kivgaluit atauhiuyut amihuuyunit aallannguqpalliayunit Ukiuqtaqtum maniraanit taapkua qauyihaiyit Trail Valley Creek-mi qauyihaiyut. Phil aghuuqpaktuq taimaa 34-nik ukiunik naunaitkutaqaliqhutik, nayugaat taamna ahiittumik Ukiuqtaqtuqmi naunaitkutaqaqtut atuqtauvaktuq qauyihaiyinit Kanatami nunaqyuamilu tamaat.
Hivulliq qauyihaiyit tupiqtuqviat Trail Valley-mi 1991-ngutillugu.
Piksaliuqta: Philip Marsh
Tingmiyunnuakkut takuhiuqtut Laurier Trail Valley Creek-mi Qauyihaiyit Havakvianit tupiqtuqviat, piksaliuqtauhimayuq auyaqmi 2024-mi. Taapkua Husky tahiit takunnaqtut tunuani.
Piksaliuqta: Alex Fogal
Qauyihaiyit Elizabeth Priebe taamnalu Hadleigh Thompson unipkaaqtut Ilihaqpaalliqvianit Université du Québec à Montréal-mi hilaliqiyit havakvianit Trail Valley-mi.
Ihivriuqhugu ihuaqniit nunallaarnit qiqumaviit niqighaqattiarniqmik
Aimee Yurris, MSc ilihaqtuq
Ilihaqpaalliqviat Waterloo-mi, Ilihaqviuyuq Inungnik Aanniaqtailinikkut Qauyihaiyut
POLAR Ukiuqtaqtumi Ilihaqpaalliutinik Aittuqtauyuq
Niqainnait qitqaniittuq Inuvialuit inuuhiqattiarniinut ilittuqhitigiplugu, aittuqhiyullu niqinik ilitquhiungupluni Inuvialuit ilitquhiinit.
Ukiuqtaqtumi tamaat, nunallaarmiut anguniayuktut, iqalughiuqpaktut, paunngaqtaqpaghutiklu amirnaittumik tutquumainnarialgit niqainnarnik qiqumavianit nanminiriyauyuq atuqtauvaghunilu haamlatkunnit, nunallaarmiut, timiqutiillu. Nunallaarnit qiqumaviit Inuvialuit nunataarvianit aallatqiinguvaktut taimaa hikuuplutik ikluit taimaatullu nutaanik pihukviinnarialgit qiqumaviit hiqinikkut huanngaqtauvaktut. Tamangnik nunallaat parnaiyaivagait, munarivagait, atuqpagaillu nunallaarnit qiqumaviit aallatqiiktumik.
“Nunallaarnit qiqumaviit iharianaqtut ilitquhiptingnut, inuuhiriyaqqut, niqainnarniklu niqitaqviuvaktuq Ukiuqtaqtumi nunallaarnit, hapkualu qauyihautit aghuurnaqniaqtut nunallaarnut ilittuqhitiyaamik annirnaqniit talvunga maniktarvingnit maligaghaliuqtinullu,” Aimee uqaqtuq.
Yalunaimiutaq Aimee Yurris-ngup qauyihaqtait takuhiuqpaktuq qanuq qiqumaviit Tuktoyaktuumi, Paulatuuqmi, Inuvingmilu atuqtauvagiaghait nunallaarmiutanit.
Piksaut: Aimee Yurris nangiqtuq qiqumavium iluani Inuvik-mi.
Hivunighaptingnit Qauyihaiyighaqqut
Puqtuniit 6-mit ilihaqtut tigumiaqtut mikiyunik hiqiniqmit huanngautinik qunngiaqhutiklu qanuq hiqiniq aulapkaivagait mikiyut anuqhaaqtautit atatayut tunngavingnut.
Ukiuq tamaat, POLAR ikayuqtiuvaktut qauyihaiyinik qauhimayatuqanullu ayuiqhaqvighainik inulrammiit, taiyauvaktuq STEM (Ayuqnaqtunik Qauyihaiyut, Alruyaqtuqtut, Hanayiit, Kitittiniqlu) ayuiqhaqvingnik. Hapkua ayuiqhautit inulrammiqnik tupaaryuumiyumayaat ayuiqhaqpaalliriamik nunaqyuamingnik, qauhivaalliqtittumaplugit ayuqnaqtunik qauyihaiyaamik Nunaqaqqaaqhimayut Qauhimayatuqaigut.
Ukiuq tamaat pingahugiliqtaat Makigiaqta STEAM Ayuiqhaqvik, CHARS-kut havakvianiittut April 2024-mi, hivulliqpaangupluni ayuiqhaqvik ukiumi. (STEAM-kut uqauhiinut ilauyuq hanauyaqniq, inulrammiit hanauyaqhimagamik hanaugaqnik). Tallimanik uplunik, 14-nguyut inulrammiit Nunavunmit ilaupkaqtauhimayut havaanginnut ayuqnaqtunik qauyihaiyitut.
“Atuqtitaupluta inighalingmik CHARS-kunnit, talvani qauyihaqvingnik itiqhimaplutik ayuqnaqtunik qauyihaiyaamik, aturianaqpiaqtuq tamangnut,” uqaqtuq Crystal Qaumariaq, POLAR-kunnit Maligaghanik Qauyihaiyi Ukiuqtaqtumi Qauhimayatuqait Kanatami. “Inulrammiit ayuiqhaqtauvaktut qauyihaiyitut, aliagiqpiaqhugulu.”
Crystal hivulliqtiuvaktuq STEAM ayuiqhaqvianit POLAR-mi, ikayuqtigiiktut POLAR-kut, Nunavut Tunngavikkut Timingat, Kanatami Qilaliqiyit Timiqutait, SHAD Kanatami, Actua, Nunavunmi Anngutighaliqiyit Katimayiit, taapkualu Pinnguaq.
Ilihaqtut ilauhimayut atauttikkuuqtunik-nunaqyuami ayuqnaqtunik qauyihaiyut havaanginnut, talvungalu nunallaarnit-aullaqtihimayut munaqtiuyut anngutighanik titiraliqiplutiklu anngutighanut naunaitkutanik atuqhutik naunaitkutanik nunauyarnik qaritauyakkuurutinik. Hanahimaplutiklu nunakkuurutinik ihuaqtut Ukiuqtaqtumi.
Ayuiqhaiyut Inuit ilitquhiinik ayuiqhaqtaulluaqpaktuq. Iniqnirit unipkaaqpaktut ingilraaqnitanik Iqaluktuuttiaqmi (Iqaluktuuttiaq) nunaviminiillu aviktuqhimayumi. Quviattangnaqtuqlu taimaa inulrammiit qulliqmik ikumapkaigamik (ilitquhiuyuq uyarak qulliq). Inulrammiillu ayuiqhaqpagaallu Inuit kitittiyingat hanayauhimayut Inupianik inulrammiit ilihaqvianit ukiunit 1990-nit.
Ayuiqhaqviit taimaaqtiqhimayut taapkua inulrammiit, munaqtiillu, ayuiqhaiyillu ikayuqtigiit inuqattiaqtumik niripkaihimayut nunallaarmiunik.
Ilauyut Makigiaqta 2024 STEAM Ayuiqhaqvianit havakvianit CHARS-kut.
Piksaliuqta: akigiaqta Inuit Ilihaqpaalliqviit Kuapuriissat
Ahiagullu taapkua STEM ayuiqhaqviit angayughiqnut ilihaqtunut, CHARS tunngahuktittiyut puqtuniinit 2, 3, taapkualu 6-mit ilihaqtunik Kullik Ilihaqvianit Iqaluktuuttiaqmi. Nutaqqat ihivriuqpagait qauyihaqviit takuhiuqpaghutiklu naunaittunik hunaqutinik qinngutinnuakkut, taapkuatut uyarait, paniumayut nauttiat, kumaillu.
Ilihaqtut ilauhimayullu talvunga halumayunik huanngautinik talvuuna ayuiqhaqtauhimayut qanuq anuri hiqiniqlu huanngautait atuqtauvaktut. Talvanngat, nunauyaliuqhimayut Iqaluktuuttiaqmik unipkaaqhugit nayugatqighait hiqiniqmit anurimillu huanngautinik ikayuriamik qulliqtuqtut nunallaarmi.
Taapkua Ilihaqtut STEAM ayuiqhaqvianit aulahimayut 7-nik uplunik Imaruqtirvia-mi. Ayuiqhaqviat hivuliqtuqtigiyaat Dr. Shoshanah Jacobs, ilihaiyiqyuaq Ilihaqpaalliqvianit Guelph-mi, ilittuqhitihimayuq inulrammiqnik hilami ilihaqvingnik. Inulrammiit nipittutik, qunngiaqviunngittunut, kihimi pulaariamik qauyihaiyinik, parnaiyit havaktiit, ilihaqtiuyut, nunallaarmiullu, qauhitihimayut qauhimayatuqainik amihuuyunik unipkaanik. Ayuiqhaqhimayaat hilatinnuanganit nauyanik, qupanuaqnik, piksaliurniqmik, anguniaqniq, iqalughiurniq, qayaqtuqniq, pitighiturniq, ayuqnaqtuniklu qauyihaiyut maniraqmi, kumaruqnik, imariktumiklu uumayunik. Ilauhimaplutiklu nunallaarmiut ilihaqtit Iniqnirillu, ayuiqhaqviit avugiighugit ayuqnaqtunik qauyihaiyut nunallaarmiullu qauhimayatuqainik.
August 2024-mi, CHARS-kut aulapkaihimayut HIVULLIQNIK Inunnguanik Ayuiqhaqvingnik talvani Iqaluktuuttiaqmiutat nutaqqat ilauhimayut amihunik-uplunik inunnguanik-hanayut auyaqmi ayuiqhaqvianut. Ayuiqhaqviit tuniqhihimayut alianaqtunik, ilihaqnaqtunik ilihimayaghanik taimaalu aghuuqhaqhugit havaqatigiigiamik hanauyarniqmiklu inulrammirnut ayuiqhayunut.
Atauhiq ayuiqhaqpiarumayuq ilihaqatauyuq Inunnguaqnik Hanayut ayuiqhaqvianit.
Auyaraangat tamaat, 15-nguyut angayughiit ilihaqtut Nunattiamit ilauhimayut talvunga Maniraqmi Qauyihaiyut Ilitquhiqniklu Ayuiqhaqviit. 1995-mit, Kavamatkut Nunattiami tuniqhihimavagaat hapkua 10-nik uplunik hilamiittutik ilihaqvighat, ilihaqtunik aittuqhivaktuq angayughiit ikayuutighainik ilihaqvingnit. Ayuiqhaqviit aulavangniat Maniraqmik Nauyunik Qauyihaiyit Qauyihaqvianit, talvani Daring Tahianit, 300 kilometres-nik ungahiktigiyuq tununngani-kivalliqhianit Yalunaif Hivuraanit Ukiuqtaqtuq Uumayulingmit.
“Inighalik talvani ilitquhituqvingnit –imaqmi nalluuyuq tuktunut anguniaqviuvaghuni qangaraaluk. Ayuiqhaqviutqiktuq ilihaqtunut,” uqaqtuq Kumari Karunaratne, Aulapkaiyiryuaq Nunattiami Nunanik Qauyihaiyit, ilauplunilu ayuiqhaqvingnik parnaiyinut.
Ayuiqhaqvingnit, ilihaqtut havaqatigivagait Ukiuqtaqtumiutat qauyihaiyit, avatinik ilihaiyinik, taapkualu Tłı̨chǫ Qauhimayatuqait ayuiqhaiplutik maniraqmi nunait, anngutighat, nauttiat, inuillu ingilraaqnitanit. Ayuiqhaqviit aullaqtiqmat, ilihaqtaghanik tunngaviqaqtuq, kihimi ayuiqhaqviit nauvalliahimayut ayuiqhaqviktut ihumagilluaqhugit ayuiqhaiyut algakkut, nunami-tunngaviqaqhutik ayuiqhaqvingnik. Pihuuyaqtillutik, nauttialiqiyi, nunaliqiyi, ilitquhiniklu ayuiqhaiyit ilauhimayut ilihaqtunut, unniutiplugit ihumainik naunaitainiklu ihivriuqhitillutik maniraqmik.
“Hapkua ayuqnaqtunik qauyihaqviit ilitquhituqtullu ayuiqhaqviit ikpigivaktatka havaamnit,” uqaqtuq Karin Clark, Atannguyaq talvani Qauyihaiyut Munaqtiillu Anngutighanut Havakvianit, Avatiliqiyit Hilalu Aallannguqpalliayumi talvani Kavamatkut Nunattiami. “Unipkaaqtitauvakkama hunamik ikpigittiaqtamnik—avatiit tuktuillu—ilihaqtunut tajja inuuhiriyainnit nunaqyuaq itigangminiittut ihumaliuqhutiklu humunngaruyumayaaghait inuuhiqmingnit.”
Ilihaqatauyut nutqallaktut upluummaat maniraqmi ayuiqhaqtut pihughutik.
Piksaut: Kavamatkut Nunattiami
Nanuk Unipkaangit
Titiraliqiyut Inuit Qauhimayatuqainik iharianaqtut munariyaamik nanuqnik Kivalliqhianit Ukiuqtaqtuq
Atauhiq nanuq Davis Ikirahaanit nanuutainit nalayuq hikumi haniani Bathurst Qikiqtaq, Nunavut.
Piksaut: David Borish
Nanuit naunaitkutauyut Ukiuqtaqtumik atataqpiaqtuqlu Inuit ilitquhiinut. Qangaraaluk, Inuit ilagiittiaqpaktut nanuillu, iharianaqtut niqighauyut, aannuraat, ukpiruhungniqmullu, hanauyarniqmullu.
Inuit nanuqnik munaqtiuyut havauhiit hivulliqnitaanguyut kitittiyinit anngutighaniklu munaqtiuyut maligaghainit ilittuqhitihimayut ukiuqtaqtumi Kanatami avatquumaliqtut 50-nguyut ukiut. Uplumi, hapummiyiit havaangit ihumagilluaqpagait nanuit timiit, pitquhiit, nayugaillu. Kihimi, Inuit ihumayut taimaa nipiit tuhaqtauyuittut ihumaliuqtunit, hivulliuplutik ilihimayatuqait nanuqnik aanniaqtailiniillu.
“Anguniaqtitut, aghuuqtumik ukpiruhukpiaqtunga hapummihiniqmik,” uqaqtuq Derek Pottle, Iniqniuyuq Nunatsiavunmit. “Ukpiruhunngittunga aullaariamik tuquttiyaamiklu hunanik talvaniinnamik. Havaaghaqaqluaqtunga amiriyaamik pivighanik taapkua hilataaniqmiut ihumaita huginngittumik.”
Katitiriyut ayuqnaqtunik qauyihaiyunik nunaqaqqaaqhimayullu qauhimayatuqainik
Derek atauhiuyuq amihuuyunik nipiqaqtunik nutaanik hapummihiniqmut aajjikkutaliurumayuq katitirilugit qauyihaiyit Nunaqaqqaaqhimayullu qauhimayatuqait. Ilitariplugit ikpingnaqniit Inuit ihumaita nanuqnik hivumuuqpallialaaqtuq aulattiarniqmut hapummihiniqmut havauhighanik.
Nanuit hanguvaktut angiyumi aviktuqhimayumi, taapkualu Davis Ikirahaanit nanuutait hanguvaghutik Nunatsiavunmi, Nunavingmi, Kivalliqhianit Nunavut, ualinianillu Akukittuq. Avatqutpagait amihuuyut ataniqtuqtauyut ilitquhinullu aviktuqhimayut, ayuqhaiplutik anngutighanik munaqtiuyut havaanginnik.
Inuit aallanit aviktuqhimayunit aallatqiingnik havauhiqaqtut nanuqnik hapummihiniqmik, kitittiniqmiklu anguyaghanik niqighaqhiurniqmullu. Kihimi, angiqhimayut taimaa qauyihaiqatigiighutik havauhittiakkullu iharianaqtuq tamangnut nunallaarmingnut taamnalu Davis Ikirahaanit nanuutait.
2022-mi, Nunatsiavunmi Torngat Anngutighat, Nauttiat Iqalliqiyillu Titiraliqiviit, Nunavunmi Anngutighaliqiyit Katimayiinik, Nunavingmi Taryumiutanik Aviktuqhimayumi Anngutighaliqiyit Katimayiit makitittihimayut amihunik havakvingnik havaktitauhimayunik katimayiralaanik. Katimayinut hapkununnga ilauhimayut Inuit Qauhimayatuqait, munaqtiqatigiit hivuliqtiit, anngutighaliqiyit, inuuhiqnik qauyihaiyit, inungnit aanniaqtailiniqmut ayuittunik, apiqhuiyiniklu. Inirumayainit katitirumayut aallatqiingnik ihumanik akihaqturiamik ayuqhautit ilauyut nanuqnik munaqtinut.
“Atauhiq taamna ihumagilluaqpaktavut ihumaliuqhimayuq taimaa Inuit Qauhimayatuqait atuqtauvalliayaamik,” uqaqtuq David Borish, PhD, inuuhiqnik qauyihaiyi titiraqtilu qunngialiuqti ilauhimayuq havaqatigiingnut. “Hapkua unipkaanguhimayut qitqaniittunik ayuqhautinik ilitturiyauhimayut Inuit nipiinit tuhaqtauqattanngittullu ilauvaghutik nanuqnut.”
Katimavingnit hapkua hanahimaliqtut Nanuk Unipkaanik, tukliriiktut 20-nguyut naittut unipkaanguyut qunngiagaghat piksaliuqtunik Inuit ihumainik nanuqnik, ilitquhinullu iharianaqniit ilagiingniillu Inuit hapkununnga anngutighanut.
Titiraqtuiyut qauhimayatuqanik qunngiaghakkut
“Unipkaanguyut qunngiaghat atauhiuyuq katitiriyaamik Inuit Qauhimayatuqainik, ihivriuqhugu, qauyihaiplugu, taimaalu, aghuurnaqnikkut, ilittuqhitiyaamik kitunut naalaktunik,” uqaqtuq David. Naunaiqhitivaktuq taimaa havaqatigiinit ilauyut tallimat inuit qunngialiuqtit 8-nit nunallaaninngaaqtut Kivalliqhiqmi Nunavunmi, Nunavingmit, Nunatsiavunmit, Akukittuqmiuniklu.
Taapkua Nanuk tukliriit ilaupkaiyumayuq amihunik naalaktughanik, tahapkualu kavamanit maligaghaliuqtit, ilauyut nanuqnik munaqhiyunik.
“Ilittuqhitiyumayaqqut aghuurnaqniinik Inuit Qauhimayatuqait avugiiktumik nanuqnik hapummihiyunut,” David uqaqtuq.
Qunngiaghat, piinnarialgit tamangnik Qaplunaatut Inuktitullu, takuinnarialgit YouTube-mi talvanilu Nanuk Unipkaangit qaritauyakkuurutainit (nanuknarratives.com). Qunngiaghat ilittuqhitivaktut aallanik ihumanik Inuit Qauhimayatuqainnit ilihimayauyuniklu nanuqnik, taapkuatut nanuqnik qunngiaqhimayut, atuqpauhiit nanuqnik, amirnaiyautit apuqtauyullu, Inuit kivgaqtuiyut, munaqtiqatigiiktullu. Qaffiuyut qunngiaghat ilittuqhitivaktullu aallannguqpalliayut pitquhiit nanuit hila aallannguqpalliayumit hikup qanurininganiinut.
David Poisey, qunngialiuqti Pangniqtuumit, Nunavut, uqaqtuq, “Taimaa uqariamik Nunavunmi, tamatkiumayumilu Ukiuqtaqtumi, taimaa nanuit amirnaqhiliqtut, ihumauvaktuq hivuraaniqmiunit. Uvaptingnillu hamani, nanuqaqpallialiqtuq tikitaqtunik nunallaarnut. Taimailihimanngittuq hivuanit.”
Ilihimattiaqpaalliriamik, akiittuq qaritauyakkut ilihaqtaghalik piinnarialik talvanngat Nanuk Unipkaangit qaritauyakkuurutainit. Ilihaqtaghanit ilauyut qunngiaqtaghat unipkaanut maliktaghalik apiqhuutiniklu ihviuqhiyaamik qanjuq Inuit Qauhimayatuqait iharianariaghait ihuaqtukkut nanuqnik munaqhiyaamik. Qunngiaqtaghat takughauniaqtullu talvani Uvagut TV-mi, Inuktituuqtut qunngiagaghanit, qunngiaqtiqaqhutik avatquumayunik 600,000-nguyunik aimavingnit Kanatami tamaat.
“Ayuqnaittukkut, taapkua Nanuk Unipkaangit tuhaqtittinahuaqpaktut taimaa aghuurnaqtumik hivituyumiklu ilagiiktugut nanuqlu,” uqaqtuq Akukittuqmiutaq qunngialiuqtit Ikimalik Pikilak, qunngialiuqhimayuq pingahunik tukliriingnut. “Ayuiqhaihimayaatigut qanuq anguniariamik, qanuq pamiqtuiyaamik nutaqqanik, qanuqlu annaghimayaamik Ukiuqtaqtumi. Ayuiqhaqpaktugut uvaptingnik ilagiighuta nanuqmut.”
Aallatut qunngialiuqtinit, Ikimalik apiqhuihimaittuq iniqnirinik ilagiingniillu nanuqnut. Naunaiqhitihimayuq taimaa 300-nguyunik ukiunik Danish-mit ataniqtuqtauyunit taimaa Akukittuqmiut Iniqnirit tammaivalliayaat qauhimayatuqait. Ikimalik havaktuq atuqtitpalliayaamik qauhimayatuqait ihivriuqhugit Inuit pitquhiit unipkaangilu titiraqhimayut ataniqtuqtuiyunit, minihitanit, qilalugaqhiuqtunillu. Qunngiaghat ikayuutauniaqtut unipkaaqtunik naunaitkutanik Akukittuqmiullu.
Kanatami, Inuit anguniaqtiit ikayuqtiuyut havaaghalluanik nanuqnik munaqhiyunik, taimaalu hakugiktumik ihumaliurutiqaqtut.
“Naunaiqpaallirahuaqpaktaqqut, qunngiaghanit, atuqpauhiit tamangnik anngutighat qanuqlu arligiyauvaktut,” uqaqtuq Derek. Uqaqtuq taimaa unipkaaqhutik ilihimaliqtainit qauhimayatuqauplutiklu atuqtaughaarniaqtut havaqatigiiktumik nanuqnik munaqhiyunik.
Qunngialiuqtut hikumik hilataanit Inukjuak.
Piksaliuqta: Tommy Palliser
David Borish (tigumiaqtuq piksaliutimik) taamnalu Karl Michelin qunngialiuqtut tuktunik Labrador-mi.
Piksaut: Eldred Allen
Nannum amia Iqalungni.
Piksaut: David Borish
Inutkuak Derek Pottle
Piksaut: David Borish
Nanihiutihimayait nakit tingmiat kailikpaktut
Ihumagilutit takugaagamik mikiyumik Imitkutailamik Ikaluktuuttiami uvalu naluhuilugu naki tingmihiimayuk Niguakyuaganit Ukiuktaktuanit, hanianik 40,000 kilometres-nik ungahigutainit. Augustmi 2024, napaaktuk ilihimayuk hilataanit CHARSkut kimilguukvianit – nanihiutilikpaktut tingmiat nakit tingmilikpaktut.
Ikaluktuttiaq ikpinagiyauyuk nunaat tingmiat tikikataktinit. Hanianiimat Ahiak Tingmiat Minguikhikvianit, munagiyauyuk minguikhikvik Kitikmeoni. Talvani tikikatakviuyuq amigaitunik aalatkiit kanguit Ukiuktaktuani Amialikat Nunaat uvalu amigaitunit tingmianit. Hanianiimat Ikaluktuuttiamut minguikhikvik uvalu amigaitut tingmiat, ilihimaliktait napaaktua.
Napaaktua 10mik-metres takiyuk, napaakuk ilauliktuk Motus Hugaaliligiyiit Nanihiutiviinut Atugutainik, ilihimayuk ilanganut Nunakyuanut. Kungmuuktiligiyitut GPSkaktuk, atukhuni naalautinik pikatagiaganik katitigutainik namungaukataktut mikiyut tingmiat, kupanualu. Nanihiutaa tuhaktikatagutikaktuk kilamik pikataktainik tingmiat hanianungaakataktunit. Napaaktuk pingahunik nanihiutikaktuk kungmuuktigutait takukatalaaktuk hanianut 20 kilometres-nik.
Cléa Frapin, Ukiuktaktumi hugaaliligiyiit kimilguukti ilauhimaliktuk Tingmiat Kanatami ukiuktaktumi minguikhikviit paknaiyautiupluni, hivuliuyuk uvalu munagiyuk napaaktumik ilihimaliktuk hanianut CHARSkut. Hanayakhak havakatigiigutauyuk Kanatami Hugaaliligiyiit Ikayuktiit Atlanticmi, Universitimi Windsor uvalu Polar Knowledge Kanatami.
Ilitikhimayut havakatigiiktut ilihimaitagaluat nanihiutivik inminik, Cléa ukaalaktuk, “Pinahuaktait hamani Motus kinikhiavianut pilaaliktut nanihiutimik uvalu kinikhiatjutainik tingmiat nanihiutikaktunut namutkiak.”
Napaaktuq Ikaluktuuttiami katitilikpaktuk katitigutainik upingaamit ukiakhamut. Cléa ukaalaktuk kitkut Inuit atulaaktait katitikhimayut napaaktumit atuktunut Motus kagitauyakut. Tuhagutikhai Ikaluktuuttiami tingmiat atulaaktait Ilihaktiit, Hugaakhiutiligiyiit Havakviit (HTO), Kimilguuktiit, Kavamatkut ovaluniit kitkunit takuyumayunut Nunalaanit ilaukatauyunit.
Cléa Frapin ilitiktait Motus napaaktuk Augustmi 2024.
Napaaktuq Motusmut ilauyut, napaaktuq CHARSkut hanianit paknaiyakhimainaktuk nanihiutilunik tingmianik nanihiutikaktunut.
Kuviviit BEAST
Ikaluktuuttiak, aatjikutaatut Ukiuktaktumi nunalaat, kuvivikaktuk. Aatjikutaungitut nigiagani Kanatami, nani kuviit akyakyaktut paipautikut munagivianut uvaluniit kataktuinut, hamlekut ikakuuktiligiyiit katitikpaktait iglunit akhaluutikut uvalu kuviplugit kuvianut.
Kuviit ihuaktuk akitungitumik uvalu munagitjutikaluangitumik, ayukhagukangitut Ukiuktaktumi. Ilaa, kuviit Ukiuktaktumi kikuhimainagamik ukiumi, nani aaniaktitailigiyiit ahiguktikpaktut kilamik. Munagiyaanganik hapkua, Kanatami Kimilguuktiit Katimayiit uvalu Elkan Engineering uvalu POLAR havakatigiiktut hanatjutainik kuviviit munagiyaanganik ayokhalaagutait mikiyuni Ukiuktaktumi nunalaat.
Tahapkua nutaat, tailikpaktut BEAST (Bio-Electrochemical Anaerobic Sewage Treatment) (Alguyaktuutut tingmilikpaktut Kuviviit Munagiviat) hanahimayut ihuakhagiaganik munagitjutikhait.
Atuinaktait kuviviit munagitjutait anikhaaktiligutikaktunik – atugutait tailikpaktut, anikhaaktiligutit – kayumiktut kuviviit munagilikpaktut halumaktigutainik tukutivlutik aniaktilaaktunik ahiguktivlugit hunavalunik. Taimaatut, BEAST havalaaktut mikiyumik anikhaaktiligutimut. Kihimi, atuktut alguyaktuutunik ahigutikaktumik. Kimilguukhimaituugaluak atulihaagamik, atugutait pilaaktut ahiguktiklutik angililaaktunut aniaktitailigiyiit atugaagamik.
Ukiumi 2020, 30-litre uktukhimayut BEAST halumaktigutait nakuuyumik CHARSkuni. CHARSkuni. Decembermi 2023, POLARkut Qaayunaktumik Kikitiiyut Havakatigiiktut kimilguukhimayait angiyumik 300-litre BEAST halumaktigutainik. Hapkoa halumaktigutit ilihimayut unakutivianit igluanut CHARSkut hiniktakvianut Junemut 2024.
Talvanit, POLARkut havaktiit munagihimayait ovalo havakhugit halumaktigutit, katitikhutik ubluini tamaat kimilguukatakhutik atugutait ahiguktigutailu. Siksinik tatkikhiutit pigamik, hanayakhat inikhimayut ovalo BEAST atugutait atuguikhimayut.
Iniktigutait hivuliugamik katitikhimayut kanuk paknaiyagiaganik titigagutikhait atukhugit katitikhimayainit. Hivunikhami, atugutikhait BEASTut atuniakatut halumaktigutainik mikhitinahuagiaganik kuviit kuvivimiinut Ukiuktaktumi.
POLARkut havaktiit Wyatt Klengenberg ovalo Jason Maas unguvaktitait BEAST.
Nunaqaqaakhimayut Qauyimayainik paungat Nunattiami
Paungakhiukhimayait akpiit.
Ukiumi 2017 kimiluukhimayut akhanik Nunatiami (NWT) nanihimayut akhat nigilikpaktut paunganik, ilaa Vaccinium vitis-idaea—aupayaaktut paunga.
“Hapkua tuhaktigutait ilanginit nunalaat ikililiktut paungat, Katalikhutik amigaitjutait nanivaktut, kihimi angitjutait paungat. Uvalu, aalanguktigutait paungat, panilikhutiklu uvalu mikhitikhutik,” ukaalaktuk Claire Singer, hugaaliligiuyuugaluak kimilguukti Nunatiami Kavamatkut kimilguuktiliiyiit pilihimatjutaini.
Pikagamik kingulianik paungakhiuktut, Hunavaluit Tamaktilaaliktut Katimayigalaat, kimilguukhimayait nanuit tuhaktigutait, pitkuhimayut kimilguulugit paungait Nunakakaakhimayut Kauyimayainut atugutainik, tahapkua atugutait nalunginamik amigaitunit nunaanit uvvalu kagagaaluklu.
Claire, hivuliuyuk Nunakakaakhimayut Kauyimayainik paungait Nunatiami hanayakhait, ikayuktaupluni kimilguuktinit Kauyimayunik Munagiyiinit tamaat Nunatiami, Tamamik ilauyut ukakatigihimayut paunganik – ilaa, Inutkutjat-nunalaamini katitikhutik Nunakakaakhimayut Kauyimayatukanginik paunganut. Kihimi, kalanakyuat kinguvaktiyagaluanga hanayakhat, katimayigalaat katitikhimayut kulinik (10) Kauyimayunit katihimatitlugit Junemi 2022 hanayaanganik kimilguugutit paknaiyautikhainik, iniktikhutik apigiyakhainut hunanik, pilutik angiktigutikhainiklu Inutkutjat kimilguugutainik laisinsikhait. Kimilguulikhimayut 2023mi.
Bea Lepine, ilaukatauyuk kimilguuktinut havakatigiit pihimayuk nalungitainik paungakhiuktunut Hay Rivermit. Creenut itkiliupluni aknak, Bea ilaukatigimayait kauyimayainik katitikhuni kauyimayainut Inutkutjat nunalaaminit. Ukaalakhimayuk aupayaatut paungat ilaukatigiiginagamiuk tahapkununga Inuukatigiminut nigikataktait.
“Ikpinaktuk ukpatainut aanniaktitailigiyiit,” ukaalakhuni, “ilaa, pikagamik angiyunik uyagaliat uvvalu havayautait, ilaa vitamin Cnik.”
Auyami ublugaaluit takigamik Ukiuktaktumi, paungat amigailikpaktut, angilitikhutiklu paungakhiulaagutainik nigiaganit Kanatami.
Bea uqaalaktuq ikpinagutainik kimilguugutit.
“Uqaqtut nikinik kaaktuutaungituk, Inuit ilitagiyakhait kanuk ikpiinagiyait nunauyat ovalo paungat inuuhitjutainut Inuit, inuuviviniitut uvalu hivunikhainut. Kanuginiataahaat naunakhiyuk ublumi hilat aalanguktiligamik - kauyimayukaktukhauliktugut hunat hilataaniitut,” ukaalakhuni.
Ubluminut, kimilguuktit katitikhimaliktut 14nit nunalaanit Nunaiami. Nanihimayait ukaliktut hilat aalanguktigutait ayokhalaanialigutaiik avatiligiyiinu nani paungat amigailikpaktut, atuktiklugit kanuginiautait. Panikpiagaagami uvalu napaaktut ikualaaligutait ukiut ikpinaktiliktait paungat ilanginik nunaat.
Kimilguuktit titigaliktut tuhaktigutikhainik kanugitaakhaat Nunatiami paungat. Paknaiyakhimaliktut nunaanit munagijutikhainik nunalaat, ilagit tatkikhiutimi paugakhiutinit aalanguktilimata Nunatiami. Titigakhimayut ukakatigiyainit utiktiniaktut nunalaanut kauyimayunit uqaqatigihimayait pitkutikhagiaganik hanalgutikhait.
Claire ukaalaktuk pitkutikhait munagitjutikhainik kingulimi takuhimayut hugaakhiuktut, nanigikhaakhiuktut uvvalu ikalukhiuktit.
“Uvvalu takulikhutik angiyunik hugaanik ilanganut umayut uvalu kanugitut nigilikpaktait kitkaniitut hafumunga hanayakhamut aliagiliktavut takuyaanganik.”
Hivuliit katimayut katimayigalaat Junemi 2022 nunaani B. Dene Nunaat hanianit Dettah, Nunatiami Kinguliani haumimit talikpianut: Michele Grabke, Elaine Lamalice, Madison Menacho Melnyck, Lila Fraser Erasmus, Claire Singer, Dëneze Nakehk’o
Hivuani, haumimit talikpianut: Anna Thrasher, Margaret Leishman, Margaret McDonald, Celine Proctor, Alestine Andre, Annie Buckle
Piksaliuktaa: Bobby Drygeese
POLARkut Ukiuktaktumi qauyimayaiinit Ilitagihimayut
Ukiuk tamaat 2015mit, Ukiuktaktumi Kauyimayiinit Ilitagihimayut tunilikpaktait ArcticNet katimatitlugit Inunut uvvalu Havakatigiiktunut akhut ikayukhimayut hivumuutjutainik uvalu kangikhitjutainik Kanatami Ukiuktaktumit. Ukiuk tamaat ilitagihimayut ilauyut $10,000mik manikhait uvalu ilitagitjutait ukiumit.
2024mi: Aklavik Hugaakhiuktiligiyiit (HTOkut)
Nunalaanit kauyimayiit Ilaukatauhimayut uvalu Hugaalikiyut Minguikhikvianit
Katimayigalaat hivuliuyut avatiligiyiinik munagitjutait uvvalu qauyimayainik ilaukatigiikhutik Kanatami Ukiuktaktumi avataanut 40nik ukiut. Havakatigiikpaktut kimilguuktinut tamaat aalatkiinik uvalu nunakatigiiktunut, ilaukataupkaivlutik havakviit uvalu hanakatigikhutik kauyimayainik hanayakhat ilautjutainik Nunakakaakhimayut Kauyimayatukanginik.
2023mi: Trevor Bell, PhD, uvalo SmartICE
Nunalaani Avatilgiyiit Kungiaktiirt
Trevor Bell pipkaihimayaa SmartICE, ilaukatigiiktut Nunakakaakhimayut Kauyimayainik uvalu nutaanik hanatjutait tuniyut kilamik hikut kanugitjutait. Havaangit hanalgutikaktut ikayukhutik kauyimayakhainik kanuk pilikpaktait uvalu ilaukatigiyait.
2022mi: Lucassie Aragutainaq
Nunakakaakhimayuk Nunamik Kauyimayuk uvalu Avatiligiyiinik Munagitjutait
hanianut 30nik ukiunik, Lucassie Aragutainaq, Sanikiluaqmit, Nunavut, titigakhimayuk Nunakakaakhimayunit nunaat kauyimatjutait uvalu ikayukhugit kauyimayiit kimilguugutait aalanguktigutainik avatiligiyiit kangikhukyuami Hudson Bay.
2021mi: David Barber, PhD
Avatiligiyiit ovalo Nunauyaligiyiit
David Barber kimilguukhimayait hilat aalanguktiguainik uvvalu avatiligiyiit uvvalu hanatiligiyiit ikpinaktiguait ikayulikpaktut Nunatiami, Pravinsiit, Kanatami uvvalu Nunakyuami pikuyaligiyiit. Ilaukatigihimayuk Nunakakaakhimayut ihumagiyainik havaaminut uvalu ilihaktiplugit Inuulgamiit kauyimayiit uvvalu hivuliktiupluni kimilguuktiit piyumayait uvalu apitkutait Nunakakaakhimayut nunalaat.
2020mi: Wayne Pollard, PhD
Nunauyaligiyiit
Avataanut havagaagutainit, Wayne Pollard pipkaihimayuk akhut nutaanik kauyimayakhainik nunauyaligiyiit uvvalu kuugait nunat ataanit kikumayunik. Havaaga pipkaihimaliktuk nutaanik kauyimayakhainik Antarcticmi avatiligiyinga uvvalu atugutait aktuktitait nunaat Marsmi.
2019mi: Julie Cruikshank, PhD
Inuit Ukpatainik Kimilguukti
Julie Cruikshank havagaakhimayuk uvvalu ayungitainik titigagutainut ukautait kinguliit uvvalu Inuuhiit Itkiliit Athapaskan uvvalu Tlingit Inutkutjat uvvalu kinikhiapluni Yukonmi Itkiliit atugutainik ukautait uvalu qauyimayait.
2018mi: Nunavimi Kimilguukviit
Nunalaanit Kimilguuktit
Hanianut 40nik ukiut, Nunavik Kimilguukviit, Kuujjuaqmi munagihimayut nunalaanit kauyimayainik. Havakviit hanahimayut kimilguugutainik atugutainik ilaupkaiyut kauyimayainik uvvalu Nunakakaakhimayut Kauhimayainik, ilangit avatiligiyiit kimilguugutait ikayukpaktut munagitjutainik aniaktitailigiyiit Inuit Nunavimi.
2017mi: John England, PhD
Ukiuktaktumi Avatiligiyiit Aalanguktigutait
John England kimilguugaakhimayuk avatiligiyiinik ovalo hilat kinguliit Kanatami Ukiuktaktuanit Kikiktait. Akhuukhimayuk ikayukhuni munagitjutainik ukiuktaktuup avatiligiyinga ovalo hanalgutikhait hanatjutainut Kanatami Pulaakatakviit, Quttinirpaaq, kikiktainit Ellesmere Island.
2016mi: John Smol, PhD
Tahiit Kimilguugutait
John Smol Hanahimayuk atugutainik nutaamik kimilguugutait Ukiuktaktumi nunait. Takupkaihimayuk nunauyanik mikiyunik tamaktitailigiyiinu tahiit uvvalu tahiuyat nunaat hanalgutainik kangikhigiaganik avatiligiyiit aalanguktigutait Ukiuktaktumi hilat aalanguktigutainut kimilguugutait.
2015mi: Louis Fortier, PhD
Tagiumi Kimilguugutait
Hivuliktiupluni, Louis Fortier katitikhimaliktuk nunakyuamit ilihaktiit, Inuit Ilaukatauyut, Nangminik Ilauyut uvvalu Pikuyaliuktut titigagutainik uvvalu atugutikhainik ikpinagutait hilat aalanguktigutait, ikayukhimayut tuhagutikhainik pikuyaliuktut ikayugiaganik Inuit Kanatami.
Polar Knowledge Kanatami Ilitagihimayut uvvalu Ilihagutikhait, 2023mit–2024mut
POLAR KNOWLEDGE KANATAMI ILIHAGUTIT $50,000
Amy Caughey, PhD
Aanniaqtitailigiyiit uvvalu Inuligiyiit
Nunavumi Kimilguukviit
POLAR ANTARCTIC
ILIHAGUTIIT
$10,000
Brady O’Connor, PhD
Ukpatainik Kimilguukti
McGill University
POLAR ILIHAGUTIT
$10,000
Benoit Lauzon, PhD
Nunauyaligiyiit
Universitimi Ottawami
Claudia Haas, PhD
Ukpatainik Kimilguuktit
Wilfrid Laurier Universitimi
POLAR UKIUKTAKTUMI NUNAKAKTUT ILIHAGUTIT $10,000
Amanda Buffalo, PhD
Nunauyaligiyiit
Universitimi Toronto
Christine Dunbar, MSc
Ilaukatauyut Ukpatainik Kimilguuktit
Wilfrid Laurier Universitimi
Lois Moorcroft, PhD
Inuligiyiit Ilihaktiligutait
Universitimi Torontomi
Jessie Olson, MSc
Hugaanik Aniaktitailigiyiit, Ukpatainik
Universitimi Calgarymi
Devin Wittig, MSc
Avatiligiyiit Kauyimayainik
Universitimi Ukiuktaktumi British Columbiami
Aimee Yurris, MSc
Inuit Aniaktitailigiyiit Kauyimayainik
Universitimi Waterloomi
UKIUKTAKTUMI NUNAKAKTUT ILITAGITJUTAIT $5,000
Christina MacNeil, BSc
Ukiuktaktumi Avatiligiyiit ovalo
Minguikhikviit Kauyimayainik
Yukonmi Universitimi
Sarah Newton, BSc
Ukpatainik Kimilguuktit
Yukonmi Universitimi
Hivumuutjutait
Hamna piksa takupkaiyuk kanugitjutainik POLARkut atugutait kimilguugutit – nutaak napaaktuk uvvalu Aliat atugutainik nunami kangikhiyaanganik Ukiuktaktumi nunaat.
POLARkuni kiniktut hivumut aipaanganut kulinik (10) ukiut, takuyut hakugikhitjutait katitigutainik kitkanit nigiaganit kauyimayait uvvalu ukiuktaktumi kauyimayait tiguhimayut. Aliat uvvalu napaaktuk takupkaiyuk hivumuutjutainik.
Janet King, Ikhivautak Polarkuni Kauyimayut Kanatami Katimayiit, nalungitainik Nunakakaakhimayut Kauyimayainut ilaukatauyut Kimilguukviit maliktakhait.
“Polar Kauyimaliligiyiit Kanatami uvvalu CHARSkut, kimilguukviit, akhut havaaguyait havakviani nani ukiuktaktumi kimilguuktiit uvvalu kauyimaliktait – uvvalu ukaktut tamamik ukpatainik havakatigiit uvvalu kauyimaliktainik nakit,” ukaalaktuk Janet. “Ihumagiyunga kauyimayainik ilihagutigiliktait amigaitumik. Amigaituugamik kauyimayainik, atugutainik uvvalu kauyimayainut ilaukatautjutait, tamamik hivuliktiuliktut kangikhiyaanganik kimilguugutait. Kauyimayainik ilihagutait nutaanguyut, kayumiktut uvvalu amigaitut. Uvvalu, ilaa, ilaukatauyut kanuk kauyimayatukangit pipkailaaktut piligutainik uvvalu pihimayainut Ukiuktaktumi.”
Hamna piksa malguuk Aliat uvvalu Napaaktuk, piksaliukhimayuk Maymi 2018, uqaqtuq kimilguuktit hanayakhait hikuani hanianit Ikalukutiak. Katitikhimayut katitigutainik ikayuliktuk hanatjutainik hivunikhaptinut kimilguugutait Ukiuktaktumi hikut. Kimilguuktit POLARmi ikayuktut ublum, tamamik Ukiuktaktumi uvvalu Antarcticmi, hivumuutjutait kauyimayakhainik ukiuktaktuit nunaat uvvalu avataanut-kinguliit kimilguugutaitut pipkaihimayuk ublumi kimilguugutit.
Nunakyuami Ukiuktaktumi Ukiut (IPY) hivuliuliktut takulaagutainik hamani hivumuutjutait. Hivuliit IPY pihimayut kitkanit 1882mit 1883mut, munagikatigiigutait, ukiuk tamaat kimilguugutait Ukiuktaktumi ovalo Antarcticmi nunakyuamit kimilguuktiit. Tunilikut nakuutiaktumik kauyimayakhainik katitigutait angililiktut kangikhitjutait ukiuktaktumi nunaat, IPYmi pikataktut tamaat 25nik ukiut, tamamik hanaplutik kauyimayainut hivulianit.
7ni ukiut, POLARjut ilautiniaktait Kanata, ukiumit 2032mit–33mut Nunakyuami Ukiuktaktumi Ukiunganut. Talimaat IPY takuhimayuk hivuliit aalangugutait pikataliktut Ukiuktaktumi uvvalu Antarcticmi nunaat ilaa, hilat unaktiligutainit. POLARmi aliahuktut ikayugutainik hapkoa nunakyuami uktugutait nanigiaganik nutaanik iniktigutikhait ikayulaakatu Nunakyuat Uktugutikhait munagiyakhainik hapkunani ayukhalaagutait. Kingulimit IPY ukiunit 2007mit–08mut, nunakyuak takuliktut nuutitigutainik hivumut Ukiuktaktumi, takuligamik kilamik aalanguktigutait tamamik kauyimayunit uvvalu nunakatigiinit.
Jason Tologanak, POLARkuni Atanguyak Kauyimayatukanginik Munagiyiit uvvalu Ilaukatautjutait, ukaalaktuk ikpinagutait ilaukatauligumik Ukiuktaktumiut ihumagiyait ilanganit kimilguugutainut kangikhitiagiagnik hivunikhaat Ukiuktaktumi kingulianit.
“Piligumik Nunalaanit tuhaktakhait uvvalu kauyimayait, tunihimayut inuukatigiinit kinguliit ukiugaaluni inuuhimayut uvvalu kungiakhimayut hapkua kanugitjutait avatitiligiyiinit, hakugikhiyaanganik uvvalu pihimayainik aatjikutainut ilihagutikaktunik PhDnik,” ukaalakhuni.
POLARkut ilaukatigiinaktut ikpinaktunik havaagutait kitkanit Nunakyuami Ukiuktaktuamut Ukiut ikayukhutik aalatkiinik kimilguugutait hanayakhat tamaat Ukiuktaktumi uvvalu Antarctic, ikayukhutik akhut ihumagiyainut ilanganut nunaat nunauyainut. POLARmi aliahuktut ilaukatautjutait uktugutainik.
“Ukiuktaktumiut ilaukatigiinaktut ilaa, ukiuktaktumiutaugamik,” ukaalaktuk Andrew Applejohn, POLARkuni Atanguyak Pilihimatjutiligiyinik. “Kihimi pilaaktait hivumut uvvalu ihumagiyait, Ihumayunga ikpinagiyait ilanganut uvvalu hivumuunut Ukiuktaktumiut ihumagiyait, avaliituugitut Nigiaganit ihumagiyait.”
Takulugu una
Tamakpianginik apikhuinakgialgit qaritauyakkutlu havakuivaktanik: communications@polar-polaire.gc.ca
Qaritauyakkut: canada.ca/en/polar-knowledge
Instagram: @polar.knowledge
Facebook: @PolarKnowledge
X: @POLARCanada
LinkedIn: Polar Knowledge Canada (POLAR)
Havakviuluaktunik:
Kanatami Tunungani Tariumi Naunaiyaiyit Havakvik
1 Uvajuq Road, P.O. Box 2150
Ikaluktutiak, NU, X0B 0C0, Kanata
Nunalaani havakvit:
Ottawa
170 Laurier Avenue West
2nd Floor, Suite 200
Ottawa, ON, K1P 5V5, Kanata
Whitehorse
Suite 305, 300 Main Street
Elijah Smith Building
Whitehorse, YT, Y1A 2B5, Kanata
